Ale Historia

WYNALAZEK BIDETU.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Fri, 20 Nov 2009 19:23:13 +0100

Bidet do XX wieku pozostawa� rzadko�ci� w europejskich domach. W XVIII wieku „widywano go” czasami w luksusowych rezydencjach kr�lewskich i ksi��cych. „Krzes�o czysto�ci” wynale�li W�osi. Z czasem wynalazek przyj�� si� w ca�ej Europie.

W II po�owie XVIII wieku bidet sta� si� powszechny we Francji, gdzie nazywano go „le petit indiscret” lub „futera� na skrzypce”. We W�oszech nazywany by� „rumakiem czysto�ci”, a w Hiszpanii „gitar� czysto�ci”. Pocz�tkowo bidet dost�pny by� tylko dla arystokracji i mia� posta� ceramicznej lub cynowej misy. By�y to ma�e dzie�a sztuki z drewnian� obudow� bogato zdobion�. U�ywali ich przede wszystkim arystokraci i ich kochanki. Kr�lewskie metresy w podarunkach najcz�ciej otrzymywa�y bi�uteri�, bibeloty i… bidety.

W 1771 roku markiza de Pompadour dosta�a bidet wykonany przez mistrza ebenist� nazwiskiem Duvaux. Urz�dzenie mia�o okucia z poz�acanego br�zu. Kolejny bidet madame otrzyma�a od mistrza de Migeona. By� wykonany z w�oskiego orzecha, z kryszta�ow� mis�, a pokrywa i ty� obite by�y czerwon� sk�r� nabijan� z�otymi �wiekami. Perwersja? Bynajmniej. Maria Antonina w 1760 roku b�d�c pi�tnastolatk� i wychodz�c za m�� za delfina, mia�a w powozie, kt�rym podr�owa�a do Wiednia, bidet obity czerwonym aksamitem wyszywanym z�otem.

Mo�na te� by�o naby� bidet „tandem” z�o�ony z dw�ch bidet�w przylegaj�cych do siebie oparciami. Mogli korzysta� z niego obaj kochankowie r�wnocze�nie (panowie te� korzystali z tych urz�dze�!). By� te� dost�pny bidet w kszta�cie ma�ej, dwuosobowej kanapki lub bidet przeno�ny, kt�ry rozk�ada� si� jak krzes�o do siedzenia. Popularno�� „krzese� czysto�ci” ros�a wraz z up�ywem czasu. W XVIII wieku wraz rozwojem higieny i zwi�kszeniem si� �wiadomo�ci odno�nie czysto�ci, urz�dzenia te pojawia�y si� w coraz wi�kszej ilo�ci dom�w. Zalecano, zw�aszcza paniom, korzystanie z bidet�w codziennie.

Jak ka�dy wynalazek, tak i bidet, musia� mozolnie torowa� sobie drog� w�r�d innych sprz�t�w codziennego u�ytku. Z czasem sta� si� jednak jednym z podstawowych element�w wyposa�enia �azienek. Za jego m.in. spraw� podni�s� si� poziom higieny i czysto�ci na naszym kontynencie.

Na podstawie: K. Ashenburg, Historia brudu, Bellona, Warszawa 2009.

SK�D SI� WZIʣA PRACA?

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Thu, 19 Nov 2009 19:23:40 +0100

Pracuj�c po kilkana�cie godzin na dob� nie zastanawiamy si� dlaczego pracujemy? Jak pracowano kiedy�? Sk�d w og�le wzi�a si� potrzeba pracy? Naj�atwiej odpowiedzie� na te pytania twierdz�c, �e praca istnia�a od zawsze. No c�, zale�y jak rozumie� poj�cie pracy.

Ludzie pierwotni, w czasach gospodarki zbieracko-�owieckiej te� pracowali. Musieli szuka� �ywno�ci w lasach, na polach lub polowa� na zwierzyn�. Robili to jednak po to, aby prze�y�. Praca uwarunkowana by�a przymusem spe�nianym pod gro�b� �mierci g�odowej. Nie pracowano wi�cej, ni� wymaga�o tego prze�ycie. Dawny cz�owiek nie potrzebowa� pracowa� po to, aby wytwarza� nadwy�ki, wi�cej ni� potrzebowa�. Na zdobycie po�ywienia wystarcza�o kilkana�cie, kilkadziesi�t godzin tygodniowo! Je�li wi�c b�dziemy rozumie� prac� jako przedsi�wzi�cia niezb�dne do �ycia, do zapewnienia egzystencji, to wielu z nas mog�oby uzna�, �e to przecie� �adna praca, �e to nie praca!

Dzisiaj praca nie ma zapewni� ju� tylko �ywno�ci i prze�ycia. Pracujemy, aby mie� wi�cej ni� �ywno��, kt�ra pozwoli nam prze�y�. Nasz� prac� wytwarzamy rzeczy, przedmioty, narz�dzia w nadmiarze. Pracuj�c tworzymy wi�c zapasy. Od kiedy istnieje taka sytuacja? Od jak dawna cz�owiek w ten spos�b traktuje prac�, jak my dzisiaj? Odpowied� jest zaskakuj�ca: od bardzo dawna. Je�li tak b�dziemy pojmowa� prac�, to znali j�, akceptowali i wykonywali ju� ludzie pierwotni! Nast�pi�o to w momencie przej�cia od gospodarki zbieracko-�owieckiej do gospodarki rolniczo-hodowlanej. Nast�pi�o w�wczas co� na kszta�t przej�cia od „niepracy” do „pracy”.

Ludzie prowadz�cy osiad�y tryb �ycia (rolnicy, hodowcy) zacz�li wytwarza� nadwy�ki �ywno�ci i narz�dzi. Pracowali, aby te nadwy�ki wytwarza�, a nie tylko po to, aby zapewni� sobie przetrwanie. Zmieni�a si� wi�c mentalno�� ludzi oraz cel i za�o�enia pracy. Zmieni�a si� te� sama praca. Jej wykonywanie by�o odt�d uzale�nione od wielu czynnik�w m.in. p�r roku, rytmu przyrody, zapotrzebowania ze strony odbiorc�w, czy w�adcy na wytwarzan� �ywno�� lub narz�dzia. Nast�pi�a te� specjalizacja w wykonywaniu okre�lonych rodzaj�w prac. Ludzie po�wi�cali pracy zdecydowanie wi�cej czasu. Dzi�ki temu m.in. mogli wytwarza� wi�cej �ywno�ci, narz�dzi, przedmiot�w, wi�cej wszystkiego. Mieli za to zdecydowanie mniej wolnego czasu od swoich przodk�w z czas�w gospodarki zbieracko-�owieckiej.

Dzisiejszy cz�owiek r�wnie� ma mniej czasu wolnego, bo jego wi�kszo�� po�wi�ca na prac�. Po co? Aby mie� wi�cej �ywno�ci w lod�wce, lepszy samoch�d, wi�kszy dom, wspanialsze wakacje, wi�kszy telewizor. Gromadzimy i robimy zapasy, �cigamy si�, aby by� lepszymi od innych. Wszystko to wymaga pracy i po�wi�cenia czasu, zdrowia i si�. Nie wymy�lili�my wi�c pracy w jej dzisiejszym kszta�cie, przej�li�my ja od naszych przodk�w. Czy kiedykolwiek model pracy jeszcze si� zmieni?

Na podstawie: Z. Skrok, M�dro�� prawiek�w. O czym przypominaj� nam pradawni, Iskry, Warszawa 2009.

Ksi��k� udost�pni�o Wydawnictwo „ISKRY” – www.iskry.com.pl

Wi�cej na tematy zwi�zane z archeologi� mo�na przeczyta� na blogu�ARCHEOWIE�CI . Polecam.

KONIN.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Wed, 18 Nov 2009 19:24:49 +0100

Pierwsza wzmianka o Koninie pochodzi z 1293 roku. Pierwotnie by�a to osada na wyspie znajduj�cej si� na �rodku Warty. Osada strzeg�a brodu przez rzek�, a nast�pnie mostu (wzmianka o mo�cie pochodzi z 1328 roku). Przez Konin przebiega� „szlak bursztynowy” (droga Kalisz-Kruszwica). W 1331 roku osad� zniszczyli Krzy�acy. Miasto jednak odbudowano i otoczono murem obronnym. W zamku rezydowa� starosta. W XVII wieku Konin nawiedzi�a epidemia, po�ar oraz okupacja szwedzka. Po II rozbiorze Polski miasto znalaz�o si� w zaborze pruskim, a po Kongresie Wiede�skim wesz�o w sk�ad Kr�lestwa Polskiego. Po odzyskaniu niepodleg�o�ci Konin sta� si� ma�ym, kilkutysi�cznym miastem powiatowym. W czasie II wojny �wiatowej zosta� w��czony do III Rzeszy jako cz�� Kraju Warty.

�

Oto miejsca, kt�re warto zobaczy� b�d�c w Koninie. Przed gotyckim ko�cio�em �w. Bart�omieja stoi S�up Milowy. Jest to najstarszy „znak drogowy” w Europie �rodkowo-Wschodniej. Pierwotnie sta� w okolicach koni�skiego zamku i wyznacza� po�ow� drogi z Kalisza do Kruszwicy. Kamienny s�up ustawi� w 1151 roku komes Piotr W�ostowic (do dzi� nie wiadomo kim by� tajemniczy komes W�ostowic? Wszebor? Wszeborowic?). Pochodzenie 2,5 metrowej wysoko�ci s�upa z piaskowca te� nie jest jasne. Niekt�rzy twierdz�, �e ma poga�skie pochodzenie. Na s�upie wyryty jest �aci�ski napis informuj�cy o tym, �e komes Piotr roku pa�skiego 1151 s�upem tym oznaczy� po�ow� drogi z Kruszwicy do Kalisza.

�

PS. Z historii znamy Piotra W�ostowica wojewod� ksi�cia W�adys�awa II Wygna�ca. Zosta� on jednak w toku wojny domowej toczonej przez W�adys�awa II z m�odszymi bra�mi: Boles�awem K�dzierzawym i Mieszkiem Starym, okaleczony przez W�adys�awa (wy�upiono mu oczy i uci�to j�zyk) i odsuni�ty od w�adzy (by� podejrzewany o zdrad�). Sta�o si� to w 1145 roku. Na czele wojsk m�odszych braci walcz�cych z seniorem, sta� nijaki Wszebor (Wszeborowic?) prawdopodobnie syn Piotra W�ostowica. Mo�e to on by� fundatorem S�upa Milowego w Koninie?

�

Przy ul. Mickiewicza znajduje si� synagoga z lat 1825-1829, zbudowana na miejscu starej synagogi. Zbudowana zosta�a w stylu maureta�sko-bizantyjskim. Pod koniec XIX wieku by�a przebudowywana i remontowana (umieszczono w niej m.in. babiniec i po��czono ze szko�� talmudyczn�). W czasie wojny, w pa�dzierniku 1939 roku, Niemcy zdewastowali synagog� i przerobili j� na magazyn. Po wojnie, w latach 80-tych �wi�tyni� odnowiono. Dzi� znajduje si� w niej Biblioteka Publiczna i O�rodek Kultury.

�

Wa�nym zabytkiem Konina jest gotycki ko�ci� �w. Bart�omieja. Ma uk�ad tr�jnawowy, bazylikowy. Pochodzi z XIV wieku. Znajduje si� w nim gotycka kropielnica, rze�ba Matki Boskiej z XVI wieku oraz dwie kaplice: gotycka i renesansowa. Ciekawostk� s� polichromie w ko�ciele, kt�re w latach 1904-1910 wykona� Eligiusz Niewiadomski, p�niejszy zab�jca pierwszego prezydenta RP Gabriela Narutowicza. Niewiadomski ozdobi� r�wnie� okna �wi�tyni secesyjnymi witra�ami.

�

Warto tak�e zobaczy� klasycystyczny ratusz w Koninie zbudowany na prze�omie XVIII i XIX wieku przez Andrzeja Pelletiera. Budynek ma kszta�t trapezu. Nad ratuszem g�ruje wie�a zegarowa z zegarem pochodz�cym z klasztoru w L�dzie. Jest te� rynek na kt�rym mo�na zobaczy� klasycystyczne kamienice oraz pierwszy murowany budynek w mie�cie: kamienic� Jana Zeme�ki z ko�ca XVI wieku.

ZOBACZ TE�: NOWO�CI I ZAPOWIEDZI „ALE HISTORII”.

POBO�NO�� WARNE�CZYKA.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Tue, 17 Nov 2009 19:29:57 +0100

Trudno jest naszkicowa� obraz kr�la W�adys�awa Warne�czyka, a to g��wnie z powodu braku �r�de� dotycz�cych jego osoby. �r�d�a pisane dotycz� g��wnie dzia�alno�ci politycznej i wojskowej m�odego monarchy, nie po�wi�caj� natomiast zbyt du�o uwagi samemu kr�lowi, jego zachowaniu, wygl�dowi, temu jakim by� cz�owiekiem prywatnie. Tylko nieliczne wzmianki w kronikach mog� naprowadzi� nas na trop Warne�czyka jako osoby prywatnej. �ledz�c te zapisy mo�emy dowiedzie� si� wielu ciekawych rzeczy o kr�lu W�adys�awie.

Kilka takich wskaz�wek przekaza� nam m.in. nieoceniony Jan D�ugosz. Z jego kroniki dowiadujemy si�, �e W�adys�aw III by� cz�owiekiem skromnym i pobo�nym, szczodrobliwym. By� te� dzielny, odwa�ny i wspania�omy�lny. Przymioty typowe dla monarchy. By� te� czasami oskar�any o „grzeszne praktyki”. Co to jednak mog�o znaczy�? Czy by� homoseksualist�? (pisa�em o tym swojego czasu w notce CZY W�ADYS�AW WARNE�CZYK BY� GEJEM? ). Zapewne by�y to jednak tylko plotki.

O wiele ciekawsze s� fakty zwi�zane z pobo�no�ci� m�odego monarchy. �wiadczy� o niej odnaleziony przed wojn� modlitewnik W�adys�awa Warne�czyka. W rzeczywisto�ci by�a to ksi�ga zakl�� potrzebna Warne�czykowi do przeprowadzania magicznego obrz�du. Polega� on na czytaniu w krysztale przysz�o�ci. W ten spos�b mo�na by�o posi�� wiedz� o tera�niejszo�ci i przysz�o�ci (tzw. krystalomancja). Praktyki te by�y do�� cz�sto stosowane w �redniowieczu, zaliczano je do tzw. „bia�ej magii”, kt�r� Ko�ci� tolerowa�. Modlitewnik Warne�czyka zawiera� modlitwy s�u��ce „wywo�ywaniu” obraz�w tera�niejszo�ci i przysz�o�ci w magicznym krysztale. Zabiegi magiczne rozpoczyna�y si� od spowiedzi, potem by�y modlitwy do Matki Boskiej i rozpami�tywanie jej bole�ci. Nast�pnie wzywano Boga i anio�y: Gabriela, Rafa�a, Micha�a i Uriela, aby objawili modl�cemu si� nieznan� przysz�o��. W�a�ciciel modlitewnika pragn�� poprzez magiczne obrz�dy dowiedzie� si�, czy dow�dcy i poddani s� mu wierni i czy inni chrze�cija�scy monarchowie s� mu �yczliwi.

Ksi��eczka m�wi te� o cz�stych grzechach jej w�a�ciciela: sk�onno�ci do przepychu, wyzywaj�cej dumie, ma�o pobo�nym uczestnictwie w praktykach religijnych. Modlitewnik zawiera r�wnie� 14 miniatur z czego 8 przedstawia kr�la W�adys�awa o twarzy bez zarostu, z d�ugimi w�osami opadaj�cymi na ramiona, odzianego w d�ug� sukni�. Na ka�dej z miniatur jest te� bia�y orze� ze z�ot� koron� na g�owie na czerwonym tle. W 4 przypadkach orze� ma g�ow� zwr�con� w lewo, w pozosta�ych miniaturach – w praw� stron�. Dlaczego? Czy mia�o to co� symbolizowa�? Tego nie wiemy. Modlitewnik ten jest jednak najciekawszym �r�d�em do �ycia Warne�czyka. Zapewne kryje w sobie niewyja�nione zagadki i tajemnice, kt�rych pewnie nigdy nie wyja�nimy, tak jak do ko�ca nie poznamy jakim naprawd� cz�owiekiem by� Warne�czyk.

Na podstawie: K. Olejnik, W�adys�aw III Warne�czyk (1424-1444), Universitas, Krak�w 2004.

Ksi��k� udost�pni�o wydawnictwo „Universitas” – www.universitas.com.pl

HENRYK BRODATY PRYWATNIE.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Mon, 16 Nov 2009 20:20:21 +0100

Jednym z najwybitniejszych polskich ksi��t okresu rozbicia dzielnicowego by� ksi�� l�ski Henryk Brodaty. �onaty z Jadwig�, ascetk� i p�niejsz� �wi�t�, sam r�wnie� by� cz�owiekiem bardzo pobo�nym. Mia� jednak i drugie oblicze, o kt�rym wspomina� opat Piotr z Henrykowa w „�ywocie �w. Jadwigi”. Wed�ug zapisk�w duchownego, �ycie na dworze �l�skim nie przypomina�o klasztornych rygor�w, a wr�cz odwrotnie. Zdarza�o si�, �e t�tni�o zabaw� i pe�ni� �ycia.

Mimo swej pobo�no�ci i powagi, ksi�� Henryk lubi� dobre uczty, mi�d i wino. By� cz�owiekiem bardzo pogodnym, lubi�cym niezbyt wyrafinowane, proste rozrywki. Ksi�� lubi� „weso�e biesiady” (zw�aszcza, gdy w pobli�u nie by�o ma��onki). Najbli�si ksi�ciu dworzanie wiedzieli, �e Henryk lubi si� zabawi�, a wydanie uczty na jego cz�� by�o najlepsz� okazj�, aby co� za�atwi�. Gdy ksi�� by� ju� „bardzo rozbawiony” podsuwano mu do podpisania r�nego rodzaju dokumenty (np.: przywileje) lub pr�bowano prosi� o jak�� przys�ug� lub pozwolenie. Tyle, �e ksi�� mia� mocn� g�ow� i rzadko kiedy udawa�o si� sprytnym petentom co� za�atwi� w ten spos�b.

G��wn� atrakcj� ksi��cych biesiad by�y wyst�py b�azna-kaleki Kwiecika z G��bowic. Mia� on jedn� r�k� bezw�adn�, a drugiej by� ca�kowicie pozbawiony. Nazywano go Kik�. Potrafi� jednak bawi� ksi�cia i jego otoczenie wieloma �artami i opowie�ciami. Na staro��, gdy ksi�� Henryk zmar�, b�azen znalaz� schronienie w klasztorze henrykowskim, gdzie dokona� swego �ywota.

Podczas uczt wydawanych przez Henryka pojawiali si� na �l�skim dworze waganci �piewaj�cy pie�ni i recytuj�cy rycerskie opowie�ci (pochodzili zapewne z zagranicy m.in. z Niemiec). Interesowa� si� te� Henryk sztuk�, ale jego zainteresowania nie wykracza�y poza wspieranie budownictwa obronnego, militarnego np.: zamek w Legnicy. Mimo tego, zamek w Legnicy by� jak na �wczesne czasy, budowl� imponuj�c�. By�a to dwukondygnacyjna rezydencja ksi��ca z dwiema okr�g�ymi basztami i murami, dziedzi�cem i zapleczem gospodarczym. Ozdob� zamku by�a kaplica �w. Wawrzy�ca.

Henryk, mimo �e by� m�em �wi�tej Jadwigi, zachowa� rado�� ycia i ch�� zabawy. Nie by� tylko t�em dla �wi�to�ci �ony (mia� z ni� siedmioro dzieci!), ale wi�d� �ywot pe�en wojen, przyg�d, oraz zabawy i rozrywki. Potrafi�, jako jeden z nielicznych, po��czy� powag� ksi��cego majestatu i pobo�no�� cz�owieka �redniowiecznego z rado�ci� �ycia i ch�ci� korzystania z ziemskich uciech.

Na podstawie: B. Zientara, Henryk Brodaty i jego czasy, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2006.

MODA NA R�KAWICZKI.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Fri, 13 Nov 2009 19:04:00 +0100

Kiedy zim� dla ochrony przed mrozem wk�adamy na r�ce r�kawiczki, nie zastanawiamy si� sk�d si� wzi�y, czy s� „wynalazkiem naszych czas�w”, czy mo�e istnia�y ju� dawniej. Okazuje si�, �e moda, „boom” na noszenie r�kawiczek mia� miejsce w XVI wieku we Francji (zw�aszcza na dworze Henryka III).

Wszystko zacz�o si� od tego, �e damy i dworki zak�ada�y na r�ce dla ochrony przed ch�odem, r�kawiczki w�a�nie. W lecie r�kawiczki chroni�y przed s�o�cem, aby sk�ra na d�oniach nie by�a opalona „jak u wie�niaka”. R�kawiczki szybko zacz�y wi�c pe�ni� funkcj� ochronn� i ozdobn� zarazem. Dla lepszej ochrony by�y nas�czane aromatem bursztynowym lub pi�mem. Mia�o to te� chroni� przed chorobami. Kr�l Henryk III nosi� w ci�gu dnia dwie pary r�kawiczek, nak�adaj�c jedn� na drug�. Pierwsza by�a perfumowana i podszyta blador�ow� satyn�. Na noc kr�l zak�ada� „r�kawiczki kosmetyczne”. By�y nas�czone mieszank� smalcu i oczyszczonej parafiny (proporcje 3:1). Czasami nas�czano je baranim �ojem i sperm� wieloryba. Ulubionym zapachem kr�lewskich r�kawiczek by� zapach fio�k�w i konwalii.

Ka�dy z dworzan posiada� oko�o 100 par r�kawiczek ze sk�ry barana, bawo�u, jelenia, �osia, a nawet psa (uwa�ano, �e jego sk�ra chroni przed �wierzbem). Najwy�ej ceniona by�a sk�ra kozy. Wyprawiano j� perfekcyjnie, a r�kawiczki z koziej sk�ry by�y tak delikatne, �e po z�o�eniu mie�ci�y si� w skorupie orzecha. Kolory r�kawiczek by�y r�ne: bia�e, szare, cytrynowo��te, r�owe, czerwone, purpurowe, fioletowe, zielone, br�zowe. Mankieciki r�kawiczek by�y haftowane jedwabiem, z�otem i srebrem, zdobione koronkami. Damy nosi�y r�kawiczki bez palc�w tzw. „mitenki”. Dzi�ki temu mog�y bez ich zdejmowania wykonywa� hafty i inne roboty szyde�kowe, a nawet gra� w karty. Zdejmowano r�kawiczki z d�oni, kiedy witano si� z go��mi.

Dzi� ju� nikt nie chodzi przez ca�y dzie�, czy te� przez ca�y rok w r�kawiczkach, a tym bardziej w nich nie �pi. Dalej jednak u�ywamy ich, aby chroni� d�onie przed ch�odem i mrozem. Wci�� wi�c pe�ni� funkcj� ochronn�, a czasami tak�e ozdobn�. S� przecie� dodatkiem do damskich i m�skich kreacji. Ale o tym najlepiej wiedz� panie, bo to przecie� one �wietnie znaj� si� na modzie.

Na podstawie: J. Cloulas, �ycie codzienne w zamkach nad Loar� w czasach renesansu, Wyd. Moderski i S-ka, Pozna� 1999.

PYTANIA W HISTORII.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Thu, 12 Nov 2009 19:17:46 +0100

Wa�nym elementem bada� historycznych jest stawianie pyta� i szukanie na nie odpowiedzi. W zasadzie wszystko zaczyna si� od pytania. S� r�nego rodzaju pytania w historii, w�r�d nich tak�e te, kt�re nazwa� mo�na kontrowersyjnymi, czy wr�cz prowokacyjnymi. Wiele z nich zawiera w sobie spory „�adunek emocjonalny”. Niekt�re tak rozpalaj� umys�y dyskutant�w, �e po chwili nie idzie ju� o znalezienie prawdy historycznej, ale zaczyna si� dyskusja ideologiczna, �wiatopogl�dowa, czasami dochodzi nawet do wyzwisk.

Przyk�ady? Takimi pytaniami mog� by�: Czy powstanie warszawskie mia�o sens? Czy przy „okr�g�ym stole” dosz�o do zdrady sprawy narodowej? Oczywi�cie nie wszystkich te pytania rozpal� do bia�o�ci. W ka�dym razie jak m�wi�, „nie ma g�upich pyta�, s� tylko g�upie odpowiedzi”. Dlaczego wi�c nale�y stawia� pytania podczas bada� historycznych? Dlatego, �e tylko wtedy, gdy b�dziemy na nie szuka� odpowiedzi, tak naprawd� b�dziemy „uprawia� histori�”, posuwa� si� do przodu w naszych badaniach, a nie sta� w miejscu i tylko odtwarza� histori� ju� raz napisan�. Bada� histori� znaczy stawia� pytania i szuka� na nie odpowiedzi.

Czy wszystkie pytania w historii mo�na i nale�y zada�? Niekt�rzy twierdz�, �e nie. Nie powinno si� stawia� publicznie pyta�, kt�re swoim wyd�wi�kiem podwa�aj� jak�� powszechnie przyj�t� „prawd� historyczn�”, czy te� poddaj� j� w w�tpliwo��, a nawet mog� chcie� o�mieszy�. Zw�aszcza „narodowi historycy” s� wyczuleni na takie pytania (np.: o Katy�, czy powstanie warszawskie). S� te� tacy, kt�rzy twierdz�, �e� prawie ka�de pytanie mo�na, a nawet powinno si� postawi� (oczywi�cie z wyj�tkiem pyta� bezsensownych, gdzie odpowied� jest oczywista).

Postawienie pytania o sens powstania warszawskiego nie jest podwa�aniem legendy tego powstania, nie jest negacj� bohaterstwa jego uczestnik�w, czy poddaniem w w�tpliwo�� sensu walki o niepodleg�o�� Polski. Nie jest to te� „szarganie narodowych �wi�to�ci”. Podobnie jest z wieloma innymi pytaniami, kt�re mog� nas bole�nie dotkn��, ale jednocze�nie zmusz� nas do zastanowienia si�, refleksji, analizy i poszukiwa� odpowiedzi (np.: pytanie o to, czy podczas II wojny �wiatowej Polacy tylko ratowali �yd�w, czy mo�e zdarza�o si� te� tak, �e brali udzia� w ich mordowaniu?).

Zapewne niekt�re pytania mog� by� kontrowersyjne, czy prowokacyjne, ale historia nie jest prosta i jednoznaczna. Ma wiele odcieni i te odcienie nale�y bada�, poznawa�, analizowa�. W�a�nie za pomoc� pyta� i odpowiedzi na nie. Ma�o jest prostych i zwyczajnych pyta� w historii, bo ona sama rzadko kiedy jest czarno-bia�a i klarowna.

Dlatego te� zach�cam wszystkich pasjonat�w do stawiania sobie pyta� podczas czytania, czy badania historii. Ka�de postawione pytanie przybli�a do odkrycia prawdy historycznej, bo zmusza do szukania odpowiedzi na nie, do my�lenia. Im wi�cej trudniejszych pyta�, tym lepiej dla samej prawdy historycznej. Zach�cam te� czytelnik�w do udzia�u z sondach historycznych, kt�re od czasu do czasu zamieszczam na blogu. Tam r�wnie� poszukujemy odpowiedzi na postawione pytania. Ka�dy mo�e wypowiedzie� si� na dany temat, a nawet opowiedzie� si� po kt�rej� ze stron bior�cych udzia� w dyskusji. Nie b�jmy si� stawia� pyta� w historii i nie b�jmy si� samodzielnie my�le�.

G�SI I NIEPODLEG�O�� POLSKI.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Wed, 11 Nov 2009 18:45:45 +0100

Histori� t� opowiedzia� mi pewien Wielkopolanin w trakcie jednej z rozm�w dotycz�cych przedwojennych los�w Wielkopolski. Jest to opowie�� autentyczna. Przedstawiam j� poni�ej, gdy� wed�ug mnie ma swoj� warto�� historyczn�. Jest to bowiem historia zwyk�ych ludzi, prawdziwe, codzienne �ycie tocz�ce si� od zawsze:

„Przed wybuchem I wojny �wiatowej na mapach Europy pr�no by�o szuka� pa�stwa polskiego. Rzeczpospolit� podzielono mi�dzy trzech zaborc�w. W tym czasie, w Wielkopolsce mieszkali dwaj bracia. Jeden z nich mieszka� w S�upcy, drugi w Strza�kowie. �yli w dw�ch r�nych pa�stwach. Strza�kowo nale�a�o do zaboru pruskiego, a S�upca do zaboru rosyjskiego. Granica pomi�dzy pa�stwami zaborczymi przebiega�a mi�dzy tymi dwiema miejscowo�ciami.

W�wczas to bracia postanowili zrobi� „interes �ycia”. Tak si� sk�ada�o, �e w zaborze rosyjskim, w okolicach S�upcy, ludzie hodowali g�si. By�y one po rosyjskiej stronie granicy do�� powszechne i tanie. Tymczasem tu� za granic�, w zaborze pruskim, g�si by�y „artyku�em deficytowym” i p�acono za nie spore pieni�dze. Plan obu braci polega� na przemycie g�si z zaboru rosyjskiego (ze S�upcy) do zaboru pruskiego (do Strza�kowa) przez poblisk� granic�. Jeden z braci mia� skupowa� g�si w S�upcy i przep�dza� je na drug� stron� granicy. Drugi z braci przemycone g�si mia� sprzedawa� z zyskiem w Strza�kowie. Interes zapowiada� si� znakomicie. Nie by�o zreszt� w tym pomy�le nic nadzwyczajnego, gdy� w tym czasie ludno�� nadgranicznych teren�w w wi�kszo�ci trudni�a si� r�nego rodzaju przemytem i z tego �y�a.

Wszystko by�oby dobrze, gdyby nie wybuch Wielkiej Wojny i odzyskanie przez Polsk� niepodleg�o�ci! W 1918 roku zapad�y decyzje na mocy kt�rych dawny zab�r pruski i rosyjski wesz�y w sk�ad odradzaj�cego si� pa�stwa polskiego. Oznacza�o to, �e S�upca i Strza�kowo wesz�y w sk�ad jednego pa�stwa – odrodzonej Rzeczypospolitej. Po 123 latach niewoli ich mieszka�cy mogli cieszy� si� niepodleg�o�ci� i wolno�ci�! Oznacza�o to tak�e likwidacj� granicy prusko-rosyjskiej pomi�dzy Strza�kowem i S�upc�. By� to te� koniec przygranicznego przemytu i „z�otego interesu” z g�siami.

Obaj bracia musieli by� mocni rozczarowani, a by� mo�e nawet w�ciekli na marsza�ka Pi�sudskiego. Przyni�s� im wolno�� i… bied�. Co czuli w�wczas bracia i wielu ich s�siad�w �yj�cych dzi�ki… nieistnieniu Polski? Czy cieszyli si� z odzyskania niepodleg�o�ci? Oto przewrotno�� Historii…”

PS. Aby przeprowadzi� g�si przez granic� „podkuwano” je w okolicach �lesina. „Podkucie” polega�o na przep�dzeniu g�si przez smo�� i rozsypane pierze. W ten spos�b g�si mog�y „maszerowa�” przez d�u�szy odcinek drogi. W�r�d przemytnik�w wykszta�ci� si� nawet specyficzny �argon zrozumia�y tylko dla nich tzw. j�zyk ochwe�nicki - „kmina ochwe�nicka” (nazwa pochodzi od ochwe�nik�w, czyli malarzy tworz�cych obrazy nawi�zuj�ce do kultu maryjnego). J�zyk wykszta�ci� si� na terenie gminy Skulsk. Zawiera� oko�o 700 s��w zapo�yczonych m.in. z polskiego narzecza z�odziejskiego, ruskiego �argonu dziadowskiego, z j�zyka greckiego, �aci�skiego, niemieckiego i rosyjskiego. W �argonie ochwe�nickim g� to agata…

Wi�cej informacji o �argonie ochwe�nickim m.in. tutaj:

www.powiat.konin.pl/pl/artykul/765.html

W�OSY.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Tue, 10 Nov 2009 17:50:21 +0100

Ten tytu� to nie pomy�ka. Dzi� b�dzie o w�osach, przede wszystkim tych na g�owie :). Kr�tkie, d�ugie, jasne, ciemne, proste, kr�cone lub ich brak do dzi� co� symbolizuje, na co� wskazuje. Tak by�o od dawien dawna…

W�osy zawsze co� symbolizowa�y. D�ugie, lu�ne w�osy to wolno��, niezale�no��, odwaga, si�a. Brak w�os�w wskazywa� na �o�nierza, wi�nia, zakonnika. W�osy upi�te, g�adko przyczesane to symbol prawa, porz�dku, w�adzy. Ludzie pierwotni kojarz� si� nam z du�ym ow�osieniem („ludzie kosmaci”). Oczywi�cie to wszystko s� symbole. A przyk�ady zwi�zane z w�osami i ow�osieniem? W XIX wieku za ewenement uchodzi�a „kobieta z brod�”, czyli Julia Pastrana z Meksyku. Uwa�ano ja nawet za c�rk� kobiety i ma�py. Kobiet� prezentowano na ca�ym �wiecie jako „dziwad�o” (w Warszawie w 1858 roku) i nazywano „Dama Pawian”. Interesowa� si� ni� nawet Karol Darwin uwa�aj�cy j� za brakuj�ce ogniwo ��cz�ce �wiat ludzi i zwierz�t. Po �mierci w 1860 roku, „kobiet� z brod�” i jej dziecko, ca�kowicie ow�osione niemowl�, zmumifikowano i wypchano, aby m�c dalej z zyskiem demonstrowa� t�umom ciekawskich.

Z kolei ludzie ca�kowicie pozbawieni w�os�w, w dawnych czasach np.: w staro�ytnej Grecji, czy Rzymie, najcz�ciej kojarzyli si� z zakonem i kap�anami. G�owy golono w staro�ytnym Rzymie r�wnie� niewolnikom, gladiatorom i wi�niom, w czasach II wojny �wiatowej wi�niom hitlerowskich oboz�w koncentracyjnych i sowieckich gu�ag�w. Po wojnie g�owy golono kobietom „zadaj�cym si�” z okupantem. W czasach prehistorycznych w�osy by�y bardzo cenne. Im by�o ich wi�cej, tym lepiej. Symbolizowa�y si�� witaln�, seksualno��, moc nadprzyrodzon�, �yciowe powodzenie, si�� fizyczn�. D�ugie, g�ste, zdrowe w�osy u kobiet symbolizowa�y p�odno�� i moc. W Meksyku przehiszpa�skim kobiety rozpuszcza�y swoje d�ugie w�osy, aby odda� ho�d Pani D�ugow�osej i zapewni� urodzaj kukurydzy. W Europie, w czasach polowa� na czarownice uwa�ano, �e w kobiecych w�osach kryje si� szatan i nadprzyrodzone moce.

W �redniowieczu m�czy�ni nosili d�ugie w�osy i brody co by�o na�ladownictwem Chrystusa. Rycerz nie m�g� mie� kr�tkich w�os�w! Nosili je tylko ch�opi! Pierwsi kr�lowie Frank�w, Merowingowie nigdy nie strzygli w�os�w! Broda by�a atrybutem religijno�ci (Jezus i jego uczniowie nosili brody) dla wyznawc�w prawos�awia. By�a znakiem pobo�no�ci i duchowo�ci. Tymczasem car Piotr I nakaza� brody goli�, usuwa�! Golenie zarostu i noszenie zachodnich stroj�w sta�o si� dla prawos�awnych poddanych cara oznak� szatana. Z kolei dla Wiking�w w�osy bujne, g�ste i d�ugie by�y oznak� si�y i waleczno�ci. Warkocz z w�os�w w Japonii i Chinach symbolizowa� m�sko�� i waleczno��. Wielk� wag� do w�os�w i fryzur przywi�zywali te� Aztekowie. M�atki u Aztek�w mia�y w�osy g�adko upi�te, prostytutki w�osy lu�no spadaj�ce, podkr�cone na ko�cach, kap�ani mieli w�osy ogolone, kr�l i arystokracja obcinali je r�wno z ramionami, ch�opi powy�ej uszu.

Dzisiaj fryzura te� wiele m�wi nam o jej w�a�cicielu. W�osy wci�� s� no�nikiem informacji dla ludzi. Oczywi�cie zmieniaj� si� mody na fryzury, ale symboliczne znaczenie w�os�w wci�� pozostaje. Mimo, �e min�y ju� tysi�ce, miliony lat naszej historii, w�osy wci�� nas o czym� informuj�.

Na podstawie: Z. Skrok, M�dro�� prawiek�w. O czym przypominaj� nam pradawni, Iskry, Warszawa 2009.

Ksi��k� udost�pni�o Wydawnictwo „ISKRY” – www.iskry.com.pl

Wi�cej na tematy zwi�zane z archeologi� mo�na przeczyta� na blogu�ARCHEOWIE�CI . Polecam.

OKR�G�E DOMY.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Mon, 9 Nov 2009 19:30:07 +0100

Domy buduje si� dzi� po to, aby w nich mieszka�. Maj� nam s�u�y�, maj� by� funkcjonalne i wygodne. Oczywi�cie musz� te� spe�nia� nasze oczekiwania estetyczne. W jakich domach mieszkali nasi przodkowie? Sk�d w og�le wzi�y si� domy? Spr�bujmy odpowiedzie� na te pytania si�gaj�c do… czas�w prehistorycznych.

Najstarsze ludzkie domy podobne by�y do gniazd ptak�w lub legowisk ssak�w i mia�y kszta�t owalny. Pochodzi�y sprzed oko�o 2 milion�w lat z Afryki Wschodniej. Zasi�g takiego legowiska ogranicza� regularny kr�g u�o�ony z kamieni. Kamienie te u Homo habilis przytrzymywa�y pokrycie sza�asu zrobione z ga��zek lub trawy (oko�o 2-1,5 miliona lat temu na terenie Tanzanii i Etiopii). Homo erectus, kt�ry 1 milion lat temu dotar� do Europy, zacz�� zamieszkiwa� w pobli�u jaski� (masyw Sierra de Atapuerca w Hiszpanii), ale nie zaprzesta� budowy „dom�w”. Ludzie ci nie mieszkali w ciemnych, ch�odnych i wilgotnych jaskiniach („jaskiniowcami” wi�c raczej nie byli). Groty w ska�ach s�u�y�y im do ukrywania si� przed z�ymi warunkami atmosferycznymi i napa�ci� wrog�w, mog�y by� spi�arni� (naturalna „lod�wka”) lub religijnym sanktuarium. Czasami te� zamieszkiwano w jaskiniach w zimie chroni�c si� przed ch�odem (zas�aniano w�wczas wej�cia do jaski� np.: sk�rami zwierz�t). Na co dzie� mieszkano jednak w pobli�u wej�� do grot w namiotach ze sk�r lub sza�asach z drewna. One te� mia�y kszta�t owalny.

Z czasem, gdy klimat sta� si� zimniejszy, naszym przodkom pozosta�o wznosi� domy z jedynego dost�pnego dla nich materia�u, czyli z ko�ci mamut�w. Z masywnych czaszek, �uchw, ko�ci i sk�r budowali owalne chaty i p�ziemianki i w nich chronili si� przed mrozem (odkrycia na Morawach, w Predmosti i Dolni Vestanice, Krak�w ul. Spadzista, tereny nad Donem na Ukrainie). Chaty takie wznoszono zgodnie z pewnym planem. By�y to konstrukcje przemy�lane, a wszystkie „kostne” elementy takiego „domu” pasowa�y do siebie niczym klocki. Ich wn�trza ogrzewano kamiennymi lampami z mamucim t�uszczem pal�cym si� wewn�trz.

Dlaczego ludzie budowali okr�g�e domy? Dlaczego tak kurczowo, przez wiele milion�w lat, trzymali si� takiej formy? Odpowiedzi na te pytania nie nale�� do �atwych i prostych. Na pewno by�o to na�ladownictwo przyrody, zwierz�t. Okr�g mia� te� znaczenie symboliczne, magiczne. By� odwzorowaniem ludzkiego widzenia �wiata (horyzont = okr�g). Kiedy i dlaczego wi�c okr�g�e domy ust�pi�y miejsca domom kanciastym (kwadratowym, prostok�tnym)? Sta�o si� to z ko�cem epoki lodowcowej i gospodarki zbieracko-�owieckiej. Kanciaste domy pojawi�y si� wraz z narodzinami gospodarki rolniczo-hodowlanej (rewolucja neolityczna). W�wczas to pojawi�y si� kanciaste domy u Olmek�w, Maj�w i Aztek�w w Ameryce, u rolniczych lud�w w Mi�dzyrzeczu na Bliskim Wschodzie. Przejawem zmiany sposobu �ycia ludzi by�a zmiana kszta�t�w domostw (zerwanie z przesz�o�ci�, „zacofaniem” epoki zbieracko-�owieckiej). Nowe domy okre�la�y te� nowe miejsce i pozycj� cz�owieka w �wiecie.

Dzi� nie zastanawiamy si� nad kszta�tem naszych mieszka� i dom�w, gdy do nich wracamy z pracy. Czy mo�emy sobie wyobrazi�, �e nasze M-3 lub M-4 jest owalne? Jak ustawi� meble? Jak powiesi� co� na �cianie? A co z telewizorem? Hmmm…

Na podstawie: Z. Skrok, M�dro�� prawiek�w. O czym przypominaj� nam pradawni, Iskry, Warszawa 2009.

Ksi��k� udost�pni�o Wydawnictwo „ISKRY” –� www.iskry.com.pl

Wi�cej na tematy zwi�zane z archeologi� mo�na przeczyta� na blogu�ARCHEOWIE�CI . Polecam.