Ale Historia

85 URODZINY TADEUSZA MAZOWIECKIEGO.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 13 May 2012 20:05:29 +0200

18 kwietnia Tadeusz Mazowiecki sko�czy� 85 lat. Dzi� wracam do urodzin pierwszego niekomunistycznego premiera polskiego rz�du po II wojnie �wiatowej, aby przybli�y� wszystkim posta� tego wyj�tkowego dzia�acza opozycji demokratycznej, cz�owieka, kt�ry dla Polski zrobi� bardzo wiele, wi�cej ni� musia� zrobi�. Takich ludzi najcz�ciej niestety niedoceniamy. Trzeba mie� tylko nadziej�, �e doceni� go przysz�e pokolenia i Historia…

Mazowiecki urodzi� si� w P�ocku w 1927 roku. Studiowa� na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego (studi�w prawniczych nie uko�czy�). W latach 1949-1955 by� cz�onkiem Stowarzyszenia PAX, a w latach 1953-1955 redaktorem naczelnym „Wroc�awskiego Tygodnika Katolik�w”. Od 1949 roku dzia�a� w �rodowisku tygodnika „Dzi� i Jutro”, a w latach 1950-1952 by� zast�pc� redaktora naczelnego „S�owa Powszechnego”. Za bunt wobec przyw�dcy PAX Boles�awa Piaseckiego, zosta� usuni�ty ze stowarzyszenia. W 1956 roku za�o�y� Klub Inteligencji Katolickiej w Warszawie. Od 1958 roku, przez kolejne 22 lata, by� redaktorem naczelnym katolickiego miesi�cznika „Wi�”. Przez 10 lat, od 1961 do 1971 roku by� pos�em na Sejm z ramienia Ko�a Znak. W ko�cu zosta� z niego usuni�ty za to, �e w 1970 roku pr�bowa� zdoby� na w�asn� r�k� informacje o tym, co sta�o si� na Wybrze�u. W sierpniu 1980 roku Mazowiecki znalaz� si� w Stoczni Gda�skiej, gdzie zosta� przewodnicz�cym komisji ekspert�w Mi�dzyzak�adowego Komitetu Strajkowego NSZZ „Solidarno��”. W latach 80. by� redaktorem naczelnym tygodnika „Solidarno��”, po og�oszeniu stanu wojennego zosta� zatrzymany w Sopocie i internowany (przebywa� najpierw w Strzebielinku, potem w Jaworzu, a na ko�cu w Dar��wku). Po wyj�ciu na wolno�� w grudniu 1982 roku rozpocz�� wsp�prac� z Lechem Wa��s� przewodnicz�cym „Solidarno�ci”. By� cz�onkiem Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wa��sie i doradc� zwi�zku. W 1988 roku uczestniczy� w rozmowach w Magdalence. Bra� udzia� w obradach „okr�g�ego sto�u” b�d�c m.in. przewodnicz�cym zespo�u do spraw pluralizmu zwi�zkowego. By� zwolennikiem przej�cia w�adzy z r�k komunist�w na drodze pokojowych rokowa�.

24 sierpnia 1989 roku Sejm powo�a� Mazowieckiego na premiera nowego niekomunistycznego rz�du. Expose nowego szefa rz�du mia�o trwa� oko�o 60 minut, ale podczas jego wyg�aszania Mazowiecki zas�ab� na m�wnicy i musiano udzieli� mu pomocy lekarskiej. Przem�wienie jednak doko�czy� o w�asnych si�ach. Za powo�aniem rz�du Mazowieckiego g�osowa�o 402 na 415 obecnych na sali pos��w. 12 wrze�nia Mazowiecki utworzy� rz�d do kt�rego weszli r�wnie� przedstawiciele PZPR (opr�cz tego 11 ministr�w z „Solidarno�ci”, 4 z ZSL, 3 z SD i jeden niezale�ny – minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski). Ministrem finans�w zosta� Leszek Balcerowicz. Rz�d Mazowieckiego wprowadzi� wiele wa�nych reform, m.in. zmieniono ustr�j polityczny, wprowadzono swobody obywatelskie i system wielopartyjny, zmieniono te� god�o i nazw� pa�stwa. W grudniu 1989 roku zmieniono r�wnie� konstytucj�. Przeprowadzono reform� gospodarcz� tzw. „plan Balcerowicza”. W listopadzie 1990 roku Mazowiecki wystartowa� w wyborach prezydenckich. By� g��wnym kandydatem do fotela prezydenta obok Lecha Wa��sy. To mi�dzy nimi mia�o doj�� do rozgrywki o najwy�szy urz�d w pa�stwie. By�a to jednocze�nie kolejna ods�ona tzw. „wojny na g�rze” wyniszczaj�cej ob�z solidarno�ciowy. Mazowiecki by� w�wczas szczeg�lnie ostro atakowany przez dzia�aczy obozu Wa��sy – Jaros�awa Kaczy�skiego i Jana Olszewskiego. Twierdzili oni, �e premier przestrzegaj�c postanowie� „okr�g�ego sto�u” utrwala� uk�ad spo�eczno-gospodarczy, w kt�rym przewag� mieli postkomuni�ci. St�d by� ju� tylko krok do oskar�e� o zdrad� interes�w narodowych do kt�rej mia�o doj�� podczas obrad „okr�g�ego sto�u”, a kt�rej symbolem mia� by� Tadeusz Mazowiecki. W wyborach prezydenckich premier nie wszed� nawet do drugiej tury (zdoby� 2,9 mln g�os�w, czyli 18,08 %), wyprzedzi� go Stanis�aw Tymi�ski. Po przegranych wyborach Mazowiecki wraz z rz�dem poda� si� do dymisji.

Przez kolejne lata by�y premier przewodniczy� Unii Demokratycznej, a po jej zjednoczeniu z Kongresem Liberalno-Demokratycznym, Unii Wolno�ci. W partii, mi.in. razem z Hann� Suchock� reprezentowa� tzw. „skrzyd�o chadeckie”. W listopadzie 2002 roku odszed� z partii. W 2005 roku by� wsp�za�o�ycielem Partii Demokratycznej – demokraci.pl. W trakcie swojej dzia�alno�ci politycznej, by� przewodnicz�cym komisji przygotowuj�cej tzw. ma�� konstytucj� i autorem kompromisowego zapisu preambu�y do ustawy zasadniczej. W 1992 roku zosta� Specjalnym Wys�annikiem ONZ do Bo�ni i Hercegowiny, gdzie trwa�a wojna. Trzy lata p�niej zrezygnowa� z tej funkcji na znak protestu wobec bezczynno�ci mocarstw nie staraj�cych si� zapobiega� zbrodniom wojennym w czasie wojny w Bo�ni. Czar� goryczy w tej sprawie przela�a sprawa mordu w Srebrenicy. Mazowiecki og�osi� raport w sprawie �amania praw cz�owieka przez strony ba�ka�skiego konfliktu i na tym zako�czy� swoj� dzia�alno�� jako wys�annik ONZ. By�y premier napisa� te� kilka ksi��ek m.in. „Rozdro�a i warto�ci”, „Powr�t do najprostszych pyta�”, „Internowanie”, „Druga twarz Europy”. Otrzyma� r�wnie� kilka polskich i mi�dzynarodowych nagr�d, a w 1995 roku Order Or�a Bia�ego. Do 2007 roku by� cz�onkiem kapitu�y tego odznaczenia, ale odm�wi� ponownego z�o�enia o�wiadczenia lustracyjnego. W 2002 roku jego kandydatura zosta�a zg�oszona do Pokojowej Nagrody Nobla. W 2004 roku jako pierwszy zosta� uhonorowany nagrod� Jana Nowaka-Jeziora�skiego. Od pa�dziernika 2010 roku jest doradc� prezydenta Bronis�awa Komorowskiego.

Tadeusz Mazowiecki najbardziej znany jest dzi� ze swojego sejmowego wyst�pienia w sierpniu 1989 roku, kiedy jako premier nowego niekomunistycznego rz�du, m�wi�: „Rz�d, kt�ry utworz�, nie ponosi odpowiedzialno�ci za hipotek�, kt�r� dziedziczy. Ma ona jednak wp�yw na okoliczno�ci, w kt�rych przychodzi nam dzia�a�. Przesz�o�� odkre�lamy grub� lini�. Odpowiada� b�dziemy jedynie za to, co uczynili�my, by wydoby� Polsk� z obecnego stanu za�amania”. Od tej pory Mazowiecki uto�samiany by� z tzw. „grub� kresk�”. Wed�ug polityk�w prawicy, to poj�cie oznacza�o porozumienie Mazowieckiego z komunistami przy „okr�g�ym stole” i jego zgod� na nie przeprowadzanie lustracji oraz rozliczanie w�adz komunistycznych ju� na pocz�tku przemian ustrojowych. Pozwoli�o to komunistycznej nomenklaturze na zdominowanie �ycia gospodarczego kraju po 1989 roku. Z poj�ciem „grubej kreski” zwi�zana jest jedna z najwi�kszych „afer politycznych” w pokomunistycznej historii Polski.

Tymczasem „gruba kreska” jest jednym z najwi�kszych mit�w wsp�czesnej historii Polski, sprytnie wprowadzonym do �ycia spo�eczno-politycznego przez polsk� prawic�, kt�ra po przemianach 1989 roku poczu�a si� odsuni�ta od w�adzy i wp�yw�w. „Gruba linia” nie oznacza�a bowiem niech�ci do rozliczenia rz�d�w komunist�w w Polsce. Poj�cie to mia�o jedynie podkre�la� i� nowy rz�d wyra�nie oddziela przesz�o�� od tera�niejszo�ci i odpowiada tylko za tera�niejszo�� i przysz�o��. Rozliczenie przesz�o�ci Mazowiecki pozostawi�, tak jak to jest przyj�te w demokracji, prokuraturom, s�dom i historykom. To nie spodoba�o si� prawicy, kt�ra chcia�a rozliczenia komunist�w „odg�rnie”, niejako „z urz�du”. To mia�o oznacza� podzia� Polak�w na dwie kategorie: lepszych (dzia�aczy opozycji) i gorszych (cz�onk�w partii). Tych ostatnich by�o wtedy oko�o 2,5 miliona. Na taki uk�ad nowej rzeczywisto�ci rz�d Mazowieckiego nie m�g� przysta�. Wed�ug prawicy, dlatego i� porozumia� si� i zawar� „sojusz” z komunistami przy „okr�g�ym stole” nazwanym „zdrad� narodow�”. Tak w du�ym uproszczeniu, mo�na dzi� przedstawi� genez� konfliktu pomi�dzy prawic� i reszt� polskiej sceny politycznej, konfliktu, kt�ry trwa do dzi�. Do dnia dzisiejszego, aktualne s� has�a prawicy o rozliczeniu komunist�w i przesz�o�ci oraz rozliczeniu rz�dz�cych Polsk� od 1989 roku. Polskiej prawicy wci�� marzy si� podzia� spo�ecze�stwa na „lepszych Polak�w, patriot�w i katolik�w” i ca�� reszt�…

�r�d�o: www.dzieje.pl� pl.wikipedia.org

NAST�PNE WPISY NA „ALE HISTORII” ZA TYDZIE�, W NIEDZIEL� WIECZOREM. ZAPRASZAM DO LEKTURY. ZACH�CAM TE� DO ODWIEDZENIA PROFILU „ALE HISTORII” NA FACEBOOK .

�r�d�o: Wikimedia

KALENDARIUM: MAJ.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 13 May 2012 19:52:12 +0200

Co ciekawego wydarzy�o si� w nauce, kulturze, technice oraz w innych dziedzinach �ycia, sto, dwie�cie, trzysta i wi�cej lat temu? Poni�ej przedstawiam subiektywny przegl�d, interesuj�cych jak s�dz�, wydarze� z zakresu historii nauki i techniki. Zach�cam czytelnik�w do jego uzupe�niania…

5 maja 1945 r. – w Oregonie w USA pi�cioro dzieci i ci�arna �ona pastora zauwa�yli le��cy na ��ce dziwny przedmiot i zacz�li go ogl�da�. Okaza�o si�, �e by�a to japo�ska bomba, kt�ra w trakcie „ogl�dzin” wybuch�a i zabi�a wszystkich. By�y to jedyne ofiary Japo�czyk�w na terenie USA podczas II wojny �wiatowej. Jak p�niej stwierdzili Amerykanie, Japo�czycy wykorzystali pr�d powietrzny i wys�ali do Ameryki lekkie bomby podwieszone do papierowych balon�w. Przelecia�y one oko�o 8 tysi�cy kilometr�w nad Pacyfikiem i mia�y ulec detonacji nad kontynentem ameryka�skim. Jak wida�, nie wszystkie wybuch�y. W sumie, do USA dotar�o tylko kilkadziesi�t takich bomb. Pocz�tkowo Amerykanie my�leli, �e konstruuj� je i wysy�aj� sabota�y�ci. Dopiero dok�adne badania potwierdzi�y tez� o „przelotach” bomb z Japonii. Fabryk� tej broni na wyspach japo�skich szybko zniszczy�y ameryka�skie bombowce.

20 maja 1899 r. – w Stanach Zjednoczonych aresztowano pierwszego „pirata drogowego”. Za „jazd� na z�amanie karku” z pr�dko�ci� 19 km/h nowojorsk� Lexington Avenue aresztowano Jacoba Germana. Kierowca pow�drowa� do wi�zienia…

23 maja 1903 r. – z San Francisco wyruszy�a pierwsza samochodowa wyprawa maj�ca na celu przebycie drogi z zachodniego na wschodnie wybrze�e Stan�w Zjednoczonych. Dwaj panowie, kierowca i mechanik, dotarli do Nowego Jorku 26 lipca. Podr�owali 63 dni, z czego 44 dni jechali, a 19 czekali na postojach na cz�ci zamienne i zaopatrzenie. Nie ma wi�c co narzeka�, �e podr� drogami w Polsce z wybrze�a w g�ry trwa kilkana�cie godzin…

25 maja 1994 r. – w okr�gu Suffolk w stanie Nowy Jork w�adze wyznaczy�y na autostradzie przez Long Island specjalne pasy ruchu po kt�rych w godzinach od 8.00 rano do 18.00 po po�udniu, mog�y je�dzi� wy��cznie samochody, w kt�rych znajdowa�a si� wi�cej ni� jedna osoba. Chodzi�o o zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza powodowanego przez samochody przewo��ce ludzi do pracy. Ju� drugiego dnia po wprowadzeniu zarz�dzenia, na autostradzie z�apano 58-letni� Ameli�, kt�ra na siedzeniu obok siebie wioz�a manekina.

29 maja 1994 r. – 65 kilometr�w od Londynu, niedaleko Tetsworth, 55-letni Anglik zosta� pogryziony przez… krowy. John Hine spacerowa� po pastwisku ze swoimi dwoma psami rasy golden retiever, kiedy zosta� zaatakowany przez krowy! Zwierz�ta przewr�ci�y m�czyzn� na ziemi�, z�ama�y mu nog� i porani�y klatk� piersiow�. John nie m�g� samodzielnie wsta�, ale mia� przy sobie telefon kom�rkowy i to go uratowa�o. Prawdopodobnie krowy w ten spos�b broni�y cielak�w, kt�re znajdowa�y si� pomi�dzy nimi. Zwierz�ta musia�y uzna�, �e cz�owiek jest dla nich zagro�eniem. Kiedy przyjecha�a karetka i przylecia� policyjny �mig�owiec, krowy podesz�y bli�ej, aby przypatrze� si�, co si� sta�o…

Ci�g dalszy za miesi�c…

JE�LI JESTE� CZYTELNIKIEM „ALE HISTORII” I MASZ PROFIL NA FACEBOOKU, DODAJ „ALE HISTORI�” DO SWOICH ULUBIONYCH STRON. B�DZIESZ NA BIE��CO INFORMOWANY O WPISACH NA BLOGU, PRZECZYTASZ ARCHIWALNE I NOWE WPISY, DOWIESZ SI� WI�CEJ O HISTORII Z WIADOMO�CI HISTORYCZNYCH, OBEJRZYSZ ZDJ�CIA Z FOTO ALBUM�W I WE�MIESZ UDZIA� W CIEKAWYCH DYSKUSJACH. NA PROFILU FACEBOOK - ALE HISTORIA ZNAJDZIESZ JESZCZE WI�CEJ HISTORII. DODAJ „ALE HISTORI�” DO ULUBIONYCH .

�r�d�o: Wikimedia

�MIER� ZA POMOC �YDOM.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 13 May 2012 19:35:02 +0200

Wydawa� si� mo�e, �e temat jest dobrze znany, „oklepany” i nie warto do niego wraca�. Poza tym, nie jest teraz „trendy” m�wi� o Polakach pomagaj�cych �ydom podczas okupacji. Teraz m�wi si� g��wnie o Polakach �yd�w morduj�cych. C�, byli tacy i tacy. Jednak dzi� postanowi�em wr�ci� do tematu Polak�w, kt�rzy �ydom pomagali i za t� pomoc zostali przez Niemc�w zabici. Wpis dotyczy� wi�c b�dzie strat poniesionych przez Polak�w nios�cych pomoc �ydom.

Co grozi�o za pomoc �ydom…

Na pocz�tku, nale�y raz jeszcze powiedzie� sobie jasno, �e tysi�ce naszych rodak�w podczas okupacji nios�o pomoc �ydom. To nie ulega w�tpliwo�ci i nikt, kto cho� troch� orientuje si� w historii Polski, nie twierdzi, �e istnieli tylko Polacy – mordercy �yd�w, a innych nie by�o. Tym, kt�rzy pomagali �ydom ukrywa� si� i prze�y� w czasie okupacji, grozi�a �mier�. 15 pa�dziernika 1941 roku generalny gubernator Hans Frank wyda� dekret na mocy kt�rego wszyscy Polacy, kt�rzy udzielali schronienia �ydom lub w jakikolwiek inny spos�b im pomagali np.: zapewniaj�c transport, daj�c �ywno�� lub nie donosz�c o ich istnieniu w�adzom okupacyjnym, podlegali karze �mierci. Najcz�ciej w takich wypadkach rozstrzeliwano lub wieszano. Stosowano te� inne kary: palono dom, w kt�rym ukrywali si� �ydzi, razem z ca�� rodzin� jego w�a�ciciela. Do dzi� nie ma pe�nych danych na temat liczby Polak�w zabitych przez Niemc�w za pomoc �ydom. Niemcy nie prowadzili tego typu odr�bnych statystyk…

Statystyki, czyli troch� liczb…

Dlaczego to takie wa�ne, aby wiedzie� ilu Polak�w zgin�o pomagaj�c �ydom? Mo�na by wtedy okre�li�, cho�by w przybli�eniu, skal� tej pomocy. Znane s� tylko pojedyncze, konkretne przypadki niesienia pomocy �ydom, za kt�re Polak�w spotka�a �mier� np.: w styczniu 1944 roku w Galicji zabito pi�ciu Polak�w za pomaganie �ydom, w Kieleckiem mi�dzy wrze�niem 1942, amajem 1944 roku za pomaganie �ydom zabito oko�o 200 ch�op�w. Za pomoc �ydom Niemcy rozstrzelali w Lubelskiem 40 Polak�w, w Rzeszowskim 47 i 19 w rejonie Warszawy. We Lwowie by�o to kilkaset os�b. O tych przypadkach wiemy. G��wnie z relacji �wiadk�w, kt�rzy prze�yli i z niemieckich dokument�w. Pod koniec lat 60. ubieg�ego stulecia, oceniano, �e oko�o 450 Polak�w na pewno ponios�o �mier� z r�k Niemc�w za to, �e pomagali, w taki, czy inny spos�b, �ydom. Dzi� wiemy, �e tych, kt�rzy zgin�li nios�c pomoc �ydowskim bli�nim by�o ponad 800. Znamy ich nazwiska. Wci�� jednak nie wiemy, ile by�o wszystkich ofiar nazist�w – ludzi, kt�rzy mimo gro�by �mierci nie wahali si� pom�c s�abszym i potrzebuj�cym. Historycy wci�� szukaj� i sprawdzaj�, ale zapewne nigdy nie poznamy dok�adnej liczby tych bohater�w.

Badania trwaj�…

Adolf Berman, kt�ry prze�y� okupacj� tak m�wi� o Polakach nios�cych pomoc jego braciom: „(…) Wiele mniej pisze si� o tym, �e tysi�ce Polak�w nara�a�y �ycie, by pom�c �ydom. Znacznie �atwiej jest dostrzec brudne m�ty na powierzchni rzeki ni� czysty nurt w jej g��bi. Lecz ten nurt tam by�… Nadejdzie chwila, gdy powstanie Z�ota Ksi�ga Polak�w, kt�rzy w ten straszliwy „czas pogardy” podali �ydom bratni� d�o�, ratowali ich od �mierci i stali si� symbolem humanitaryzmu (…)”. Ju� dzi�, w Instytucie Pami�ci Narodowej, jest prowadzony projekt badawczy, kt�ry ma na celu okre�lenie dok�adnej liczby Polak�w zabitych przez Niemc�w za pomaganie �ydom podczas okupacji (istnieje uzupe�niana na bie��co, specjalna baza danych zawieraj�ca setki nazwisk). Tych nazwisk b�dzie z pewno�ci� wi�cej. Fundacja im. Maksymiliana Kolbego szacuje, �e Polak�w zamordowanych za pomaganie �ydom by�o oko�o 2,5 tysi�ca. Historycy z IPN-u s�dz�, �e mo�e to by� liczba bliska prawdy. O istnieniu ilu natomiast bohater�w nigdy si� nie dowiemy?

S. Korbo�ski, Polacy, �ydzi i Holocaust, IPN, Warszawa 2011.

NOWE WPISY NA „ALE HISTORII” POJAWIAJ� SI� RAZ W TYGODNIU, W KA�D� NIEDZIEL� WIECZOREM. ZACH�CAM TE� DO ODWIEDZENIA PROFILU „ALE HISTORII” NA FACEBOOK . TAM JESZCZE WI�CEJ CIEKAWYCH HISTORII… NA BIE��CO.

SERYJNY MORDERCA.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 6 May 2012 19:54:44 +0200

Rzecz dzia�a si� na prze�omie 1940 i 1941 roku w stolicy III Rzeszy – Berlinie. Trwa�a wojna. Berlin okrywa� mrok zwi�zany z akcj� zaciemnienia miasta. Po zapadni�ciu ciemno�ci, mieszka�cy stolicy Tysi�cletniej Rzeszy, poczuli nowe zagro�enie. Ju� nie wojna, alianckie naloty i bomby sp�dza�y im sen z powiek. Teraz bali si� seryjnego, okrutnego mordercy, kt�ry zacz�� zabija� w ciemnych zau�kach miasta.

Pierwsze ofiary.

Na wschodnich przedmie�ciach Berlina, we Friedrichsfelde, odkryto cia�o kobiety zamordowanej w jej w�asnym mieszkaniu. Ofiar� by�a Gerda Ditter lat 20, matka dwojga dzieci. Kobiet� uduszono i zad�gano no�em (ciosy w szyj�). W mieszkaniu nie by�o �lad�w w�amania i rabunku. �wiadk�w te� nie by�o. Morderstwo berli�ska policja zacz�a ��czy� z trzema innymi przest�pstwami pope�nionymi w tym rejonie miasta rok wcze�niej. W�wczas pchni�to no�em trzy inne kobiety, a �adna z nich nie zosta�a obrabowana ani zgwa�cona. Kobiety prze�y�y. Co gorsze, w tej samej okolicy pope�niono jeszcze dwa inne przest�pstwa: jedna kobieta zosta�a pobita do nieprzytomno�ci przez nieznanego sprawc�, a druga zosta�a uduszona, po czym jej cia�o wyrzucono z jad�cego poci�gu. Policja zacz�a przypuszcza�, �e sprawc� by� ten sam cz�owiek. Niewiele jednak by�o wiadomo o tajemniczym m�czy�nie. Rysopis by� wi�cej ni� enigmatyczny: drobnej budowy i �redniego wzrostu. Na dobr� spraw�, m�g� to by� ka�dy…

Morderca z „S-Bahna”.

Kiedy policyjne �ledztwo utkn�o w martwym punkcie, 4 listopada 1940 roku w nocy, bandyta zaatakowa� kolejny raz! Tym razem 30-letnia kobieta jad�ca poci�giem podmiejskim zosta�a uderzona w g�ow�, a potem wyrzucona z poci�gu. Szcz�liwie zdo�a�a prze�y�. Zezna�a, �e napastnik mia� na sobie mundur kolejarza. W s�siednim wagonie pechowego poci�gu znaleziono te� narz�dzie zbrodni – kawa�ek o�owianej rurki. W grudniu dosz�o do dw�ch kolejnych napa�ci. Wtedy sta�o si� jasne, �e policja ma do czynienia z seryjnym morderc�. 4 grudniaranona poboczu podmiejskiej drogi znaleziono 19-letni� Irmgard Frese z rozbit� czaszk�. Kobiet� przed zab�jstwem zgwa�cono. Jeszcze tego samego dnia, 500 metr�w od miejsca pierwszego morderstwa, znaleziono 26-letni� piel�gniark� Elfried� Franke. Zosta�a wyrzucona z poci�gu i mia�a p�kni�t� czaszk�. Jakby tego by�o ma�o, 22 grudnia nieopodal tor�w z rozbit� g�ow� znaleziono zw�oki kolejnej kobiety. By�a ni� 30-letnia Elisabeth Bungener. Jej cia�o znaleziono 13 kilometr�w od rejonu, gdzie pope�niono poprzednie zbrodnie. Policja przypuszcza�a, �e ta kobieta nie by�a ofiar� mordercy, ale samob�jczyni� (wcze�niej zdiagnozowano u niej depresj�). Ofiar by�o jednak znacznie wi�cej. 29 grudnia w pobli�u tor�w znaleziono cia�o 46-letniej Gertrudy Siewart. Te� mia�a rozbit� g�ow� i zosta�a wyrzucona z poci�gu. 5 stycznia 1941 roku w podobnych okoliczno�ciach znaleziono zw�oki 28-letniej Hedwig Ebauer. Wszystkie morderstwa zosta�y dokonane w pobli�u tor�w kolejowych, prawdopodobnie w poci�gach. Tajemniczego zab�jc� zacz�to nazywa� „morderc� z S-Bahna”.

Policja na tropie…

�ledztwo sz�o opornie, a spo�ecze�stwo za po�rednictwem dziennikarzy z prasy brukowej, by�o o wszystkim informowane na bie��co. Strach pad� na miasto. Wi�kszo�� m�czyzn przebywa�a w wojsku, na froncie. W stolicy zosta�y g��wnie kobiety, starcy i dzieci. Coraz wi�cej pa� ba�o si� wychodzi� z domu po zapadni�ciu zmroku. Policja kryminalna (Kripo) przypuszcza�a, �e morderc� mo�e by� �yd, brytyjski agent lub przymusowy robotnik spoza Niemiec np.: Polak, W�och lub Francuz. Wzmocniono wi�c nadz�r nad robotnikami przymusowymi (wielu z nich pracowa�o na niemieckiej kolei). Wyznaczono nagrod� w wysoko�ci 10 tysi�cy reichsmarek za informacje mog�ce doprowadzi� do schwytania mordercy. Na nowo przeczesano ca�y teren, gdzie dosz�o do zbrodni. Policja obstawi�a dworce i perony, pod lup� wzi�to ponad 5 tysi�cy pracownik�w kolei. Jako „przyn�ta” w poci�gach pojawili si� policjanci w damskich przebraniach. Potem m�czyzn zast�piono policjantkami. Panie mia�y specjalne, wzmacniane nakrycia g�owy maj�ce ochroni� je przed ciosami mordercy. Sprawca nie da� si� jednak sprowokowa�. Policjanci dwukrotnie „namierzyli” podejrzanych „typ�w” w poci�gach, ale ci umkn�li. Morderca dzia�a� jednak nadal…

Fina�.

11 lutego przy torach znaleziono zw�oki 39-letniej Johanny Voigt. Zosta�a uderzona w g�ow� i wyrzucona z poci�gu. Nast�pny atak nast�pi� dopiero w lipcu 1941 roku. Tym razem morderca by� jednak nieostro�ny. Zaatakowa� kobiet� w jej domu, z dala od kolei i poci�g�w. 3 lipca znaleziono zw�oki 35-letniej rozw�dki Friedy Koziol. Kobiet� uderzono w ty� g�owy, po czym zgwa�cono. Tym razem policyjne �ledztwo zacz�o przynosi� efekty. Znaleziono m.in. odcisk buta w gumowej podeszwie nale��cy do sprawcy. W wyniku przes�uchania o�miu podejrzanych kolejarzy (wytypowanych spo�r�d blisko 5 tysi�cy!), „na celownik” �ledczy wzi�li jednego – Paula Ogorzowa. Ten cz�owiek m�g� mie� co� wsp�lnego ze zbrodniami. 12 lipca przes�uchano 29-letniego zast�pc� zastawniczego. Po sze�ciu dniach przes�ucha�, m�czyzna przyzna� si� do o�miu zab�jstw i sze�ciu usi�owa� morderstwa oraz do 31 przypadk�w napastowania seksualnego. Oskar�ony zacz�� si� broni�, twierdz�c �e jest chory na rze��czk�, a jego zachowanie zosta�o spowodowane przez leki, kt�re otrzyma� od �ydowskiego lekarza. Policja nie da�a jednak wiary jego wyja�nieniom. 25 lipca 1941 roku Paul Ogorzow zosta� zgilotynowany w wi�zieniu w Plotzensee.

Wydaje si�, �e ta historia „nie pasuje” do wojny, do czas�w w kt�rych si� wydarzy�a. Jak jednak wida�, tocz�ca si� wojna nie powodowa�a ca�kowitej zmiany rzeczywisto�ci i ludzkich zachowa�. W dalszym ci�gu, ludziom opr�cz bomb i pocisk�w, grozili z�odzieje i mordercy. Zbrodnicze instynkty ujawnia�y si� nie tylko na polach bitew i w okopach front�w, by�y r�wnie� obecne u „cywil�w”, u zwyk�ych ludzi. W tej kwestii, wojna niewiele zmieni�a…

Ksi��k� udost�pni�o Wydawnictwo „ZNAK” – www.znak.com.pl

�r�d�o: R. Moorhouse, Stolica Hitlera. �ycie i �mier� w wojennym Berlinie, Znak, Krak�w 2011.

KRAKOWSKIE MINARETY.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 6 May 2012 19:27:00 +0200

Przedstawiam dzi� kolejny tekst autorstwa Pana Arkadiusza Piotrowskiego. Tym razem dotyczy on krakowskich minaret�w. To bardzo interesuj�ca historia. Zapraszam do lektury:

„Zas�u�ony badacz tatarskiej przesz�o�ci, Aleksander Mi�kiewicz, trafnie zauwa�y�, „[…] �e Tatarzy polscy stracili w wyniku wojennej zawieruchy znaczn� cz�� swojego duchowego dziedzictwa. Zag�adzie uleg�y gromadzone przed wojn� […] archiwalia i muzealia, zdewastowane zosta�y �wietlice Zwi�zku Kulturowo – O�wiatowego, wraz z nimi przepad�y te� biblioteki i wszelkie przechowywane tam pami�tki. Bezpowrotnie rozproszy�y si� bogate zbiory rodzinne stanowi�ce cz�sto jedyny ��cznik z minionymi pokoleniami” . Dodatkowym ciosem dla zamieszkuj�cej g��wnie Kresy II Rzeczypospolitej spo�eczno�ci tatarskiej, by�y realizowane po zako�czeniu wojny ustalenia konferencji w Teheranie i Ja�cie. Nowy podzia� terytorialny Europy �rodkowo – Wschodniej postawi� przed jej przedstawicielami dylemat wyboru przynale�no�ci pa�stwowej. Wysiedlon� z Kres�w rzesz� dawnych obywateli II Rzeczypospolitej skierowano g��wnie na tzw. Ziemie Odzyskane. W transportach jad�cych do Gda�ska, Gorzowa Wlkp., Szczecina, Szczecinka, Wa�cza czy Wroc�awia jechali r�wnie� Tatarzy.� Ci, kt�rzy zdecydowali si� na repatriacj� na terytorium PRL, pozostawiali na obszarach w��czonych do ZSRR meczety, b�d�ce chyba najbardziej znacz�cym dowodem obecno�ci muzu�man�w na tamtejszym terenie (W II Rzeczypospolitej znalaz�o si� 17 �wi�ty� w tym 4 odbudowane, na terytorium Republiki Litewskiej 3, za� 4 w Bia�oruskiej SSR).

Mi�dzy Odr� a Bugiem jedynymi miejscami kultu sta�y dwie �wi�tynie, w Bohonikach i� Kruszynianach, do kt�rych dost�p, ze wzgl�du na odleg�o�� dziel�c� zachodnie i wschodnie kra�ce Polski, by� dla wielu Tatar�w utrudniony. Nakazy religijne wype�niano w prywatnych mieszkaniach, a jedynie wi�ksze �wi�ta powodowa�y nap�yw wiernych z ca�ego kraju do podlaskich meczet�w. Nie trzeba przypomina� jak wielkie znaczenie dla wyznawc�w Islamu ma meczet. Czytelnik spoza �rodowiska muzu�ma�skiego wiedzie� natomiast powinien, �e skupiony wok� swojej �wi�tyni og� wiernych stanowi gmin� wyznaniow� zwan� d�emiatem ( D�emiat – s�owo pochodzenia arabskiego stosowane do okre�lenia spo�eczno�ci, grupy ludzi). Meczet, opr�cz pe�nienia funkcji czysto religijnych, podobnie jak �wi�tynie innych wyzna�, piastuje rol� kompleksowego centrum ” dyskusji i zebra� […]. Islamska �wi�tynia zwi�zana jest te� z cyklem �ycia muzu�manina. Jej odwiedzanie staje si� powszechne przy dokonywaniu obrzezania, zawieraniu zwi�zk�w ma��e�skich, rozwi�zywaniu kwestii spornych i modlitw pogrzebowych. W codziennym �yciu meczet jest dla wielu, zw�aszcza dla biednych, miejscem schronienia. Jako instytucja stanowi on istotny element wsp�czesnych centr�w islamskich i odgrywa podstawow� rol� w kszta�towaniu to�samo�ci wsp�lnoty muzu�ma�skiej” .

W powojennej rzeczywisto�ci niewielka liczba wyznawc�w Islamu oraz kwestie finansowe powodowa�y, �e ta spo�eczno�� nie mog�a we w�asnym zakresie sfinansowa� budowy �wi�tyni lub nawet adaptowa� zwyk�ego budynku na miejsce kultu religijnego. Podj�to jednak tak� inicjatyw� na pocz�tku lat sze��dziesi�tych. Kilkoro cz�onk�w gminy bia�ostockiej sondowa�o mo�liwo�� wybudowania meczetu. Zamiar ten jednak nie spotka� si� z zainteresowaniem w�r�d bia�ostockich muzu�man�w. Kilka lat p�niej, mniejszym nak�adem koszt�w, zaadaptowano na potrzeby wiernych drewniany domek, mieszcz�cy pierwotnie osiedlow� bibliotek�. Ch�� posiadania w�asnego meczetu wyra�a�a r�wnie� warszawska spo�eczno�� muzu�ma�ska. Warto w tym miejscu przypomnie�, �e w okresie mi�dzywojennym wyznawcy islamu �yj�cy w stolicy podj�li pr�b� wybudowania meczetu. Wybuch II wojny �wiatowej nie pozwoli� na zrealizowanie projektu. Powr�cono do niego po p�wieczu, jednak plany budowy �wi�tyni, finansowanej przez r�ne kraje arabskie, w przeci�gu lat 70. i 80. nie zosta�y zrealizowane. Podobnie jak w przypadku gminy bia�ostockiej, znaleziono rozwi�zanie po�owiczne. Na pocz�tku lat 90. na potrzeby kultu religijnego przystosowano dom mieszkalny przy ul. Wiertniczej. To, czego z r�nych zreszt� powod�w nie uda�o si� zrealizowa� podlaskim i warszawskim muzu�manom, doprowadzili do szcz�liwego zako�czenia wierni w Gda�sku. W 1990 roku przy ul. Abrahama oddano do u�ytku meczet, jedyny jak do tej pory powsta�y na ziemiach polskich po 1945 roku.

Polityka prowadzona przez pa�stwa wchodz�ce w sk�ad Uk�adu Warszawskiego, polegaj�ca m. in. na wspieraniu kraj�w arabskich, spowodowa�a otwarcie polskich uczelni wy�szych dla m�odzie�y pochodz�cej z tego kr�gu kulturowo – religijnego. Polscy Tatarzy przestali by� jedynymi muzu�manami na terytorium Polski. W latach 70. w�r�d student�w g��wnie� uczelni o �cis�ym profilu nauczania, a wi�c politechnik i� akademii g�rniczo – hutniczych, pojawia� si� zacz�li muzu�manie z Egiptu, Iranu, Iraku, Libii, Maroka i Syrii. Cz�� z nich po zako�czeniu edukacji pozostawa�a w Polsce, kt�ra stawa�a si� ich drug� Ojczyzn�. Pewnym problem dla arabskich muzu�man�w by� podczas ich pobytu nad Wis�� brak miejsc, w kt�rych mogliby praktykowa� swoj� religi�. Gromadzono si� w domach prywatnych, wynajmowanych salach oraz pomieszczeniach akademik�w.

Jednocze�nie rodzi�y si� te� inicjatywy, kt�re jeszcze dzisiaj zaskakuj� swoim rozmachem. Podczas Kongresu Muzu�ma�skiego Zwi�zku Religijnego, kt�ry obradowa� 9 grudnia 1989 roku w Bia�ymstoku, w sk�ad Najwy�szego Kolegium – Szury, wybrany zosta� krakowianin, in�ynier architekt Andrzej Al Sofi Han Ardabili (Wed�ug jednego ze starszych dzia�aczy Muzu�ma�skiego Zwi�zku Religijnego in�. A. Ardabili mia� by� Ira�czykiem. Ardabil jest miastem po�o�onym w tzw. Azerbejd�anie ira�skim, krainie po�o�onej w p�nocno – zachodnim Iranie, zamieszka�ej g��wnie przez Azer�w i Kurd�w).� Jak sam z dum� o sobie m�wi� „[…] jestem muzu�maninem od 1300 lat, a moim przodkiem by� Gaber Ibn Hajjam Dziuffar Musa Al Sofi, znany w �redniowiecznej Europie alchemik i filozof, autor wielu prac. T�umaczy� m. in. z greki, �aciny i hebrajskiego na arabski. Dzi�ki niemu dla Europy ocalony zosta� Arystoteles i Platon ”.

Podczas wspomnianych wy�ej wybor�w, potomkowi wybitnego erudyty i alchemika powierzono funkcj� ds. inwestycji muzu�ma�skich w Polsce oraz delegata na Polsk� po�udniow� do kontakt�w z muzu�manami – cudzoziemcami. Tych ostatnich: student�w, doktorant�w i pracownik�w naukowych, zdaniem pana in�yniera, w samym Krakowie by�o oko�o 500. Dla nich w�a�nie A. Ardabili zaprojektowa� �wi�tyni�, kt�rej lokalizacja 31 marca 1989 roku ustalona zosta�a u zbiegu ul. Pokoju i Nowohuckiej, w s�siedztwie wytw�rni film�w telewizyjnych (Wydzia� Architektury i Urbanistyki Miasta Krakowa w odpowiedzi na zapytanie autora niniejszego artyku�u poinformowa�, �e „ Baza danych Wydzia�u Architektury i Urbanistyki – rejestr centralny, obejmuje decyzje wydane w latach 1995 – 2011, wcze�niej taki rejestr nie by� prowadzony. Wydzia� Architektury i Urbanistyki po sprawdzeniu dost�pnej bazy danych nie posiada informacji z lat 90 – tych XX wieku dotycz�cych budowy meczetu ”). Pomys�odawc� budowy by� dr Reafet Abd el – Moneim Hamed Soliman, Egipcjanin, absolwent Akademii G�rniczo – Hutniczej w Krakowie. Tytu� artyku�u Jadwigi Rubi� celnie oddaje charakter i rozmach projektu, kt�rego realizacja nie zosta�a doko�czona (Wg zi�cia in�. A. Ardabili, realizacja zamys�u wybudowania w Krakowie meczetu nie zosta�a zrealizowana z powod�w finansowych). Oddajmy jednak g�os projektantowi ambitnego planu: „ Projektowanie meczetu to oddzielna sprawa, gdy� musz� by� spe�nione nie tylko wymagania rytualne: zwrot w kierunku Mekki […]. W Krakowie musi to by� azymut 145 stopni […]. Przy okazji realizowana jest te� pewna filozofia, zwi�zana z konkretnym meczetem. Krakowski meczet ma by� zminiaturyzowan� wersja raju. […]. W meczecie powstan� trzy patia – mandale (elementy skupiaj�ce) zespolone minaretem. Pierwsze patio to mandala modlitwy, gdzie stoi meczet, drugie – mandala �ywio�u wody, gdzie znajduje si� basen z wod�, a trzecia – to mandala �wiat�a i s�o�ca, gdzie znajdzie si� zegar s�oneczny. Otacza� je b�dzie o�rodek kultury muzu�ma�skiej i arkadowy kru�ganek ” (C�rka in�. A. Ardabili nie wyrazi�a ch�ci rozmowy na temat Ojca oraz szczeg��w dotycz�cych projektu meczetu).

Zamys�u budowy muzu�ma�skiej �wi�tyni nie doko�czono, ale gr�d Kraka mo�e jednak pochwali� si� minaretem, kt�rego historia liczy 100 lat. W wielu publikacjach traktuj�cych o kamienicy zwanej Domem Tureckim, na rogu ulic D�ugiej i P�dzich�w, powielana jest romantyczna lecz fa�szywa informacja, jakoby w�a�ciciel budynku, na kt�rym wybudowa� minaret, by� powodowany gor�cym uczuciem do �ony – muzu�manki, przywiezionej pod koniec XIX w. z Egiptu. W latach 90. XIX w. kamienica nale�a�a do ma��e�stwa Rajskich. Artur Teodor Rayski, pracowa� jako in�ynier przy budowie linii kolejowej Konstantynopol – Belgrad, za� jego �on� by�a J�zefa z Syroczy�skich. Czy in�. Rayski id�c za przyk�adem wielu rodak�w wst�puj�cych na s�u�b� Su�tana przyj�� islam? W 1910 roku w kamienicy zmieniono elewacj�. Dobudowano trzecie pi�tro oraz cz�� strychu wydzielono na niedu�y meczet z zachowaniem zasad religii muzu�ma�skiej. Mihrab, czyli przeznaczona dla muezina wn�ka, zwr�cona by�a na po�udniowy – wsch�d, w stron� Mekki. Na osi symetrii kamienicy wybudowano minaret z balkonem, do kt�rego wchodzi�o si� schodkami z meczetu. Kra�ce kamienicy ozdobiono dwoma wie�yczkami. Minaret wie�czy� p�ksi�yc. Jak twierdzi Jerzy S. ��tka zachowa�y si� wiarygodne przekazy ustne, z kt�rych wynika, �e in�. Rayski osobi�cie z minaretu wy�piewywa� ezan. Ostatni� ju� pr�b� wybudowania islamskiej �wi�tyni w Krakowie przedsi�wzi�to niedawno, bo w 2007 roku. Rahim Blak – muzu�ma�ski artysta i performer chcia� zbudowa� meczet oraz Centrum Kultury Islamu Al-Fan. Kompleks mia� powsta� na nale��cej do gminy Krak�w dzia�ce, ulokowanej mi�dzy ul. Ko�ciuszki a placem Na Stawach. W pomieszczeniach CKI mia�a by� ulokowana ksi�garnia, biblioteka i sala nauki j�zyk�w, sala modlitwy, pomieszczenia do ablucji, biuro imama, kuchnia oraz og�lnodost�pny ogr�d na dachu.

Na portalach spo�eczno�ciowych oraz w krakowskich mediach rozgorza�a �ywa dyskusja dotycz�ca celowo�ci budowy muzu�ma�skiej �wi�tyni w Krakowie. W polemik� zaanga�owa�y si� tak szacowne instytucje jak Akademia Sztuk Pi�knych, krakowski oddzia� Stowarzyszenia Architekt�w Polskich, Instytut Goethego oraz Tygodnik Powszechny. Do sfinalizowania plan�w budowy po raz kolejny nie dosz�o. By� mo�e miasto Kraka nie by�o jeszcze przygotowane na meczet. Mo�liwe jednak, �e najs�abszym ogniwem okaza�y si� intencje performera. Jak powiedzia�: " wiem, �e przedsi�wzi�cie mo�e wzbudza� kontrowersje, zw�aszcza w Krakowie, mie�cie ko�cio��w. Ale mnie jako arty�cie wolno wi�cej ni� politykowi, urz�dnikowi czy duchownemu" . Ta wypowied�, zw�aszcza jej druga cz��, pozwala wszak�e mniema�, �e autorowi przy�wieca�y inne przes�anki ni� duchowe.”

Arkadiusz Piotrowski

Bibliografia:

Aleksander A. Mi�kiewicz, Janusz Kamocki, Tatarzy s�owia�szczyzn� ob�askawieni , Krak�w 2004; Andrzej Drozd, Marek M. Dziekan, Tadeusz Majda, Meczety i cmentarze Tatar�w polsko – litewskich, Warszawa 1999, tom II; Artur Konopacki, �ycie religijne Tatar�w na ziemiach Wielkiego Ksi�stwa Litewskiego w XVI – XIX wieku , Warszawa 2011; Arkadiusz Ko�odziejczyk, Komitet budowy meczetu w Warszawie 1928 - 1939 w: Kronika Warszawy , t. 18; Jadwiga Rubi�, Krakowski meczet b�dzie ma�ym rajem , „Echo Krakowa” 1989, nr 248; Jerzy S. ��tka, S�ownik Polak�w w Imperium Osma�skim i Republice Tureckiej , Krak�w 2005.

Zapraszam wszystkich, kt�rzy zajmuj� si� histori� regionaln� lub maj� co� ciekawego do powiedzenia w temacie szeroko poj�tej historii, do prezentowania wynik�w swoich bada� i docieka� na blogu “Ale Historia”. Wystarczy napisa� maila: docent73@gazeta.pl

NAST�PNE WPISY NA „ALE HISTORII” ZA TYDZIE�, W NIEDZIEL� WIECZOREM. ZAPRASZAM DO LEKTURY. ZACH�CAM TE� DO ODWIEDZENIA PROFILU „ALE HISTORII” NA FACEBOOK .

�YDOKOMUNA – ANTYSEMICKI MIT?

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 6 May 2012 19:13:08 +0200

W swojej najnowszej ksi��ce pt. „�ydokomuna. Interpretacje historyczne” Pawe� �piewak pisze i� �ydokomuna to antysemicki mit. Dyrektor �ydowskiego Instytutu Historycznego podkre�la, �e �ydokomuna nie by�a realnym zjawiskiem, ale ideologicznym mitem. To w nim w�a�nie zebra�y si� wszystkie antysemickie stereotypy oskar�aj�ce �yd�w o wszelkie dziej�ce si� na �wiecie z�o.

Wed�ug �piewaka termin „�ydokomuna” by� wykorzystywany do g�oszenia twierdze�, �e wszyscy �ydzi to bolszewicy chc�cy panowa� nad Polsk� i �wiatem. Mit �ydokomuny funkcjonuj�cy w Polsce wyolbrzymia� fakty np.: po wojnie wyliczano ilu �yd�w znajduje si� w partii komunistycznej i s�u�bie bezpiecze�stwa, najcz�ciej liczby te zawy�aj�c. Samo s�owo „�ydokomuna” te� pojawi�o si� dopiero po wojnie. Autor ksi��ki wskazuje r�wnie� na przyczyny, dla kt�rych komunizm okaza� si� tak atrakcyjny dla �yd�w. Zwraca uwag� na to, �e w carskiej Rosji �ydzi byli pozbawieni praw obywatelskich i dopiero rewolucja da�a im pe�ni� praw i swob�d i umo�liwi�a dost�p do wielu zawod�w, w tym administracji pa�stwowej (w tym momencie wielu wykszta�conych �yd�w szybko znalaz�o si� na samym szczycie sowieckiego aparatu w�adzy). W ramiona bolszewik�w w Rosji pchn�y �yd�w r�wnie� pogromy dokonywane przez bia�ych w trakcie wojny domowej. Wielu �yd�w uzna�o w�wczas, �e b�d� bezpieczniejsi pod ochron� Armii Czerwonej.

Podobnie by�o w Polsce przedwojennej, gdzie niepisane prawo ogranicza�o dost�p �yd�w do stanowisk w administracji, wojsku, szkolnictwie, a na uczelniach obowi�zywa�o „getto �awkowe”. Te ograniczenia powodowa�y, �e �ydzi ch�tnie wspierali komunist�w g�osz�cych has�a r�wno�ci i sprawiedliwo�ci spo�ecznej. Ideologia komunistyczna by�a w�wczas dla nich atrakcyjna. Wed�ug �piewaka, do Komunistycznej Partii Polski w 1933 roku nale�a�o 8 tysi�cy os�b z czego 80 % stanowili Polacy, a oko�o 20 % �ydzi. Troch� inne by�y proporcje w miastach np.: w Warszawie 65 % cz�onk�w partii stanowili �ydzi. R�wnie� we w�adzach KPP �ydzi byli licznie reprezentowani. Jednocze�nie trzeba pami�ta� o tym, �e wi�kszo�� polskich �yd�w przed wojn� nie chcia�a mie� z komunizmem nic wsp�lnego. �wiadcz� o tym wyniki wybor�w m.in. z 1928 roku, kiedy to 50 % polskich �yd�w g�osowa�o na Bezpartyjny Blok Wsp�pracy z Rz�dem, a tylko 7 % na KPP. Wielu g�osowa�o te� na partie syjonistyczne. W 1937 roku po czystkach w ZSRR zamordowano 70 % aktywu kierowniczego KPP w tym wielu �yd�w.

W pierwszych latach okupacji, na terenach Polski zaj�tych we wrze�niu 1939 roku przez Armi� Czerwon�, dosz�o do wybuchu antysemityzmu, czego przejawem by�y m.in. wydarzenia z 1941 roku z Jedwabnego. Z tego okresu mamy relacje o �ydach entuzjastycznie witaj�cych Armi� Czerwon� wkraczaj�c� do Polski w 1939 roku, o wsp�pracy �yd�w z komunistami, o donosicielstwie na Polak�w itp. zachowaniach. Mit �ydokomuny mia� si� w�wczas bardzo dobrze. Po wojnie powszechne by�o przekonanie, �e to �ydzi zaprowadzili w Polsce komunizm, a na czele pa�stwa stali w�a�nie oni. Udzia� �yd�w w S�u�bie Bezpiecze�stwa w latach 1944-1945 �piewak szacuje na 167 os�b (37 %), kt�re pe�ni�y najwy�sze funkcje w Ministerstwie Bezpiecze�stwa Publicznego. W ni�szych strukturach UB udzia� os�b narodowo�ci �ydowskiej by� ni�szy, wzrasta� natomiast odsetek Polak�w b�d�cych funkcjonariuszami UB. Pierwsze, powojenne lata by�y dla �yd�w w Polsce okresem bardzo dobrym (uzyskali dost�p do w�adzy, r�wne prawa z Polakami), ale p�niejsze lata pogorszy�y ich sytuacj�. W 1967 roku po wybuchu wojny sze�ciodniowej, z wojska polskiego wyrzucono oficer�w pochodzenia �ydowskiego, a w PZPR rozpocz�a si� antysemicka nagonka na �yd�w, kt�ra wkr�tce obj�a ca�y kraj i ca�e spo�ecze�stwo. Tysi�ce �yd�w straci�o prac�, kilkana�cie tysi�cy wyemigrowa�o z Polski.

Wed�ug Paw�a �piewaka poj�cie „�ydokomuny” jest wa�ne dla zrozumienia dziej�w �yd�w w XX stuleciu. Bez zrozumienia tego poj�cia, trudno bowiem, wed�ug autora ksi��ki „�ydokomuna. Interpretacje historyczne”, zrozumie� Holocaust i antysemityzm w Polsce.

�r�d�o: www.dzieje.pl� pl.wikipedia.org

NAST�PNE WPISY NA „ALE HISTORII” ZA TYDZIE�, W NIEDZIEL� WIECZOREM. ZAPRASZAM DO LEKTURY. ZACH�CAM TE� DO ODWIEDZENIA PROFILU „ALE HISTORII” NA FACEBOOK .

KIM BY� BARABASZ?

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 29 Apr 2012 20:12:32 +0200

Czy zastanawiali�cie si� Pa�stwo kiedykolwiek, kim by� Barabasz? Z Ewangelii wynika, �e by� zwyk�ym przest�pc�, morderc�. Ale czy aby na pewno? Wed�ug ostatnich bada� historyk�w, Barabasz nie by� pospolitym przest�pc�, ale raczej �ydowskim powsta�cem, uczestnikiem ruchu antyrzymskiego. Tak w wywiadzie dla PAP twierdzi dr �ukasz Niesio�owski-Spano, pracownik naukowy Zak�adu Historii Staro�ytnej Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego.

Imi� „Barabasz” pochodzi�o od imienia „Abbas” (syn Abbasa) i cz�sto by�o rozumiane jako „syn ojca”. Orygenes zwraca� uwag�, �e w Ewangelii imi� Barabasza mia�o posta� „Jezus Barabasz”. Na tej podstawie cz�� historyk�w twierdzi�a nawet, �e przed Pi�atem stan�� tylko jeden oskar�ony - Jezus Chrystus Syn Ojca (Bar Abbas). Ca�a historia z Barabaszem mia�a by� w tym wypadku jedynie „wymys�em”, przypowie�ci� skonstruowan� w p�niejszych czasach, kiedy kszta�towa�y si� teksty Ewangelii. Okaza�o si� jednak, �e Barabasz rzeczywi�cie �y� w czasach Jezusa i odegra� pewn� rol� w jego procesie. Z Ewangelii wiadomo, �e Barabasz zosta� skazany na �mier�, ale w zwi�zku ze �wi�tem Paschy, zosta� uwolniony. To rzymska w�adza da�a �ydom mo�liwo�� zadecydowania o losach Jezusa i Barabasza. W ten spos�b Rzymianie czynili w stosunku do �yd�w gest pojednawczy.

Okazuje si�, �e Barabasz wcale nie by� zwyk�ym przest�pc�, ale prawdopodobnie �ydowskim powsta�cem, uczestnikiem ruchu antyrzymskiego. Dla Rzymian, skazanie Barabasza by�o wi�c spraw� bardzo wa�n�. By� mo�e ten �ydowski opozycjonista, by� cz�onkiem dzia�aj�cego w czasach Jezusa, zbrojnego ugrupowania sykariuszy. Wiemy o istnieniu tego ruchu z przekaz�w J�zefa Flawiusza, historyka �ydowskiego pisz�cego w ko�cu I wieku. Opisa� on sykariuszy jako partyzant�w tworz�cych niewielkie oddzia�y zbrojne, wyst�puj�cych przeciwko w�adzy Rzymian. Walka sykariuszy z Rzymianami polega�a m.in. na zab�jstwach Rzymian i kolaboruj�cych z nimi �yd�w. To m.in. ich dzia�alno�� doprowadzi�a do wybuchu wielkiego powstania �ydowskiego przeciwko w�adzy rzymskiej w 66 roku.

Wed�ug historyka z Uniwersytetu Warszawskiego, decyzja �yd�w o uwolnieniu Barabasza, a nie Jezusa by�a oczywista i zrozumia�a. Wybierali oni cz�owieka walcz�cego o wolno��, bojownika dzia�aj�cego przeciwko Rzymianom. Jezus by� dla �yd�w cz�owiekiem ma�o znanym, pochodz�cym z prowincji (Galilea). M�wiono o nim, �e potrafi uzdrawia� i naucza m�drych rzeczy. Nie by�o to jednak nic „nadzwyczajnego” dla �yd�w, woleli oni bojownika o wolno��, a nie kolejnego „cudotw�rc�”, dlatego te� zdecydowali o u�askawieniu antyrzymskiego bojownika. Z ich punktu widzenia, nie by�a to obrona bandyty, ale akt wsparcia patriotycznego, ruch prowolno�ciowy.

Przez wieki ca�e Ko�ci� widzia� w Barabaszu tylko pospolitego przest�pc�. Taka by�a oficjalna wyk�adnia ko�cielnej doktryny. Mia�o to swoje cele: na tle z�ego Barabasza, Jezus by� uosobieniem dobra, �ydzi wybieraj�cy Barabasza, czyli z�o, byli te� �li, a wyb�r ten czyni� ich odpowiedzialnymi za �mier� Jezusa (Rzymianie jawili si� w tej koncepcji tylko jako wykonawcy woli �yd�w). W tej chwili, w Ko�ciele powoli odchodzi si� od tej wersji zdarze�. Pojawiaj� si� w �onie Ko�cio�a katolickiego g�osy zmieniaj�ce jednoznacznie negatywny wizerunek Barabasza. Twierdzi si�, �e lud Jerozolimy nie wybiera� pomi�dzy niewinnym cz�owiekiem, a morderc�, ale raczej mi�dzy nieznanym szerzej nauczycielem, a szanowanym bojownikiem o wolno��. Takie stanowisko zaj�� niedawno w swojej ksi��ce obecny papie� Benedykt XVI pisz�c o Barabaszu, jako o „�ydowskim powsta�cu”. Zdaniem papie�a, decyzja �yd�w o uwolnieniu Barabasza nie by�a wyborem oczywistego z�a.

Jak podkre�la dr �ukasz Niesio�owski-Spano, proces Jezusa m�g� wcale nie mie� charakteru religijnego, ale raczej charakter polityczny. Sanhedryn zaanga�owany w pojmanie i skazanie Jezusa m�g� w rzeczywisto�ci nie mie� nic wsp�lnego z t� spraw�. W�adza �ydowska nie ma�a bowiem prerogatyw do tego, aby skaza� Jezusa na �mier�, kiedy w Jerozolimie znajdowali si� Rzymianie. To ewangeli�ci pr�bowali ukaza� proces Jezusa w kategoriach religijnych, ale prawdopodobnie tak nie by�o. Wi�ksze powody od �yd�w, do skazania Jezusa na �mier�, mieli Rzymianie. Z religijnego punktu widzenia Galilejczyk nie stanowi� dla �yd�w zagro�enia, nie trzeba wi�c by�o skazywa� go na �mier�. Jednak wszelkiej ma�ci cudotw�rcy i mesjasze budzili zainteresowanie Rzymian. To oni mogli obawia� si� bunt�w i ruch�w niepodleg�o�ciowych w Judei wznieconych przez „duchowych przyw�dc�w” pokroju Jezusa. Skazanie Jezusa na �mier� mia�o na celu spacyfikowanie antyrzymskich nastroj�w. Tak zapewne rozumowali Rzymianie. W takim wypadku proces mia�by pod�o�e polityczne, a nie religijne.

�r�d�o: www.dzieje.pl� pl.wikipedia.org

�r�d�o: Wikimedia

�YDZI W PRZEDWOJENNEJ POLSCE.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 29 Apr 2012 20:00:51 +0200

11 listopada 1918 roku po 123 latach Polska odzyska�a niepodleg�o��. W odrodzonym pa�stwie polskim du�� cz�� spo�ecze�stwa stanowi�y mniejszo�ci narodowe, w�r�d nich �ydzi. Ich sytuacja w niepodleg�ej Polsce poprawi�a si� w stosunku do czas�w rozbior�w. Tak jak w Polsce przedrozbiorowej, �ydzi cieszyli si� wolno�ci�, tworzyli w�asne gminy, m�wili w jidysz, nosili cha�aty, jarmu�ki i brody. To oczywi�cie jedna „strona medalu”, ja�niejsza strona �ycia �yd�w w przedwojennej Polsce, ale w�a�nie ni� chcia�bym si� dzi� zaj��…

Troch� statystyki.

W przedwojennej Polsce �ydzi zamieszkiwali g��wnie miasta. Najwi�cej by�o ich w Bia�ymstoku (43%), Stanis�awowie (41,4%), �odzi (33,5%), Lwowie (31,9%), Warszawie (30,1%), Wilnie (28,2%) i Krakowie (25,8%). W mniejszych miejscowo�ciach i wsiach odsetek �yd�w by� jeszcze wi�kszy np.: w wojew�dztwie lubelskim wynosi� oko�o 49%, wo�y�skim 49,1%, poleskim 49,8%. W II RP ukazywa�o si� 130 czasopism w jidysz i hebrajskim, dzia�a�o 15 �ydowskich teatr�w, 266 szk� podstawowych, 12 szk� wy�szych i 14 zawodowych. �ydzi stanowili 49% prawnik�w, 46% lekarzy, 59% ludzi zajmuj�cych si� handlem i 21% ludno�ci pracuj�cej w przemy�le. W 1926 roku otrzymali w Polsce pe�ne prawa obywatelskie. Najszybciej proces asymilacji spo�eczno�ci �ydowskiej przebiega� w cz�ci zaboru austriackiego. Wielu z �yd�w uwa�a�o si� za Polak�w i patriot�w, wychowywali dzieci w polskiej kulturze, �enili si� i wychodzili za m�� za Polak�w. Wielu �yd�w zachowywa�o swoj� odr�bno�� religijn� i kulturow� �yj�c w ma�ych spo�eczno�ciach, tworz�c „getta”. Jak pisa� o tym w 1937 roku w swojej ksi��ce „Pa�stwo �ydowskie” W�odzimierz Kaboty�ski: „Getta tworzyli�my sami, dobrowolnie, z tej samej przyczyny, z jakiej Europejczycy w Szanghaju osiedlaj� si� w odr�bnej dzielnicy, aby przynajmniej tutaj, w odci�tej sferze zau�ka, �y� po swojemu”.

W gospodarce i kulturze.

Wielu �yd�w mia�o sw�j ogromny wk�ad w rozw�j r�nych dziedzin �ycia w Polsce przedwrze�niowej. W rozwoju polskiego przemys�u i finans�w wielk� rol� odgrywa�y rodziny Kronenberg�w (Bank Handlowy, Towarzystwo Cukrownicze, Towarzystwo G�rniczo-Hutnicze), Rotwand�w i Wawelberg�w. Na polu nauki i kultury dzia�a�a rodzina Natanson�w i bracia Maurycy i Samuel Orgelbrandowie. Wybitnymi pisarzami �ydowskiego pochodzenia byli Mieczys�aw Grydzewski, J�zef Wittlin, Wilhelm Feldman. Wybitnym poet� i satyrykiem, kt�ry zawsze podkre�la�, �e na swoj� ojczyzn� wybra� Polsk� i jej pozostanie wierny a� do �mierci, by� Marian Hemar. Mo�na wymienia� dalej pisarzy i poet�w dwudziestolecia mi�dzywojennego maj�cych �ydowskie korzenie: Juliusz Kleiner, Boles�aw Le�mian, Julian Klaczko, Julian Tuwim. A historycy? Marcelego Handelsmana nie trzeba chyba nikomu przedstawia� (zgin�� w Gross-Rosen). Szymon Askenazy to te� posta� znana w polskiej nauce, podobnie jak J�zef Feldman, profesor Uniwersytetu Jagiello�skiego w Krakowie.

Najwi�kszym polskim muzykiem �ydowskiego pochodzenia by� Artur Rubinstein. W 1945 roku na sesji inauguracyjnej ONZ w San Francisco, po zagraniu hymnu Stan�w Zjednoczonych, Rubinstein wsta� i powiedzia�: „Miejsca zarezerwowane dla przedstawicieli mojej ojczyzny s� puste i nikt nie zabierze g�osu w obronie Polski. Aby wi�c przypomnie� jej walk� i upomnie� si� o jej prawa, zagram teraz polski hymn narodowy”. O �yciu Artura Rubinsteina opowiada jego autobiografia „Moje m�ode lata”. Polecam jej lektur�. Z ksi��ki mo�na dowiedzie� si� wiele o dawnej Polsce, Polakach i �ydach i naszych wzajemnych relacjach. Wybitnym malarzem �ydowskiego pochodzenia by� Roman Kramsztyk, „ojcem polskiego teatru” by� Arnold Szyfman, �wiatow� s�aw� w medycynie zdoby� profesor Ludwik Hirszfeld, znakomitym adwokatem by� Leon Berenson (zmar� w getcie warszawskim w kwietniu 1941 roku).

W finansach i w polityce.

W sferze finansowej i gospodarczej do czo�owych postaci zalicza� si� Alfred Falter, w�a�ciciel Banku Handlowego w Warszawie i floty frachtowc�w przewo��cych w�giel. Po wybuchu wojny Niemcy skonfiskowali jego statki, ale uda�o si� je wyprowadzi� z neutralnych port�w, gdzie zosta�y zatrzymane i sprowadzi� do Anglii. Tutaj Falter by� wiceministrem skarbu w rz�dzie genera�a Sikorskiego i jedynym podatnikiem rz�du polskiego na uchod�stwie. Znanym przedsi�biorc�, w�a�cicielem hotelu „Jurata” nad Ba�tykiem by� Micha� Lewin. Przemys� w��kienniczy w �odzi zdominowali Oskar Kon, Natan Eitingon i Karol Pozna�ski. Ich fabryki zatrudnia�y tysi�ce robotnik�w, a oni nale�eli do milioner�w o mi�dzynarodowej pozycji.

W polityce dzia�ali wybitni przyw�dcy i pos�owie do sejmu z ramienia PPS, kt�rzy byli pochodzenia �ydowskiego: Feliks Perl, Herman Liebermann, Adam Pragier, Lidia Cio�koszowa. Znanymi politykami pochodzenia �ydowskiego byli te�: Stanis�aw Stro�ski, Stanis�aw Posner oraz Boles�aw Motz i Adam Czerniak�w (przewodnicz�cy judenratu warszawskiego getta, w 1942 roku pope�ni� samob�jstwo). Wielu by�o �yd�w w wojsku polskim, wielu pracowa�o w Ministerstwie Spraw Zagranicznych np.: Jan Ciechanowski – pose� RP w Stanach Zjednoczonych. Na czele Najwy�szej Izby kontroli sta� m.in. Jakub Krzemi�ski, Pocztow� Kas� Oszcz�dno�ci zarz�dza� Henryk Gruber. Wszyscy byli Polakami �ydowskiego pochodzenia. To tylko wybrane i nieliczne przyk�ady tw�rczego, pozytywnego udzia�u �yd�w w budowaniu i tworzeniu naszego kraju przed wojn�.

Tytu�em podsumowania.

Niniejszy tekst napisa�em, aby przybli�y� czytelnikom sytuacj� obywateli polskich pochodzenia �ydowskiego zamieszkuj�cych II Rzeczpospolit�. Chodzi�o o to, aby uwypukli� rol�, jak� odegra�a �ydowska spo�eczno�� w budowie i kszta�towaniu naszego pa�stwa przed wojn�. Mam nadziej�, �e tekst nie zostanie zrozumiany przez kogo� opatrznie jako argument za tym, �e przedwojenna Polska by�a sterowana przez �yd�w i de facto nie by�a wolna. Nie chcia�bym, aby kto� na podstawie tego co napisa�em, wysnu� wnioski o tym i� �ydzi kierowali Polsk� i trzymali w swoich r�kach ca�e bogactwo naszego kraju nie dopuszczaj�c do niego Polak�w. Ten artyku� nie jest bowiem o tym! A dlaczego to wszystko pisz�? Asekuruj� si� i t�umacz�? Zdaj� sobie bowiem spraw�, �e w dzisiejszej Polsce niema�o jest ludzi o pogl�dach, o kt�rych wspominam powy�ej. Nietrudno jest te� zmanipulowa� czyj�� wypowied� i przypisa� autorowi tre�ci, kt�rych wcale nie przekazywa�. Chcia�bym wi�c by� dobrze zrozumiany i dlatego pisz� ten kr�tki komentarz do artyku�u…

S. Korbo�ski, Polacy, �ydzi i Holocaust, IPN, Warszawa 2011.

NAST�PNE WPISY NA „ALE HISTORII” ZA TYDZIE�, W NIEDZIEL� WIECZOREM. ZAPRASZAM DO LEKTURY. ZACH�CAM TE� DO ODWIEDZENIA PROFILU „ALE HISTORII” NA FACEBOOK .

�r�d�o: Wikimedia

L. BINET „HHhH. ZAMACH NA KATA PRAGI”.

docent73@NOSPAM.gazeta.pl — Sun, 29 Apr 2012 19:50:03 +0200

Dzi� mam przed sob� ksi��k� wyj�tkow�. Inn� ni� wszystkie, kt�re dotychczas czyta�em. Mam z ni� te� pewien k�opot. Nie wiem do jakiej kategorii zaliczy� prac� Laurenta Bineta. Czy jest to praca historyczna, czy powie�� historyczna, czy mo�e reporta� z pisania powie�ci historycznej? Jest to ksi��ka na tyle ciekawa, �e postanowi�em przybli�y� j� czytelnikom „Ale Historii”. Dzi� wi�c zajm� si� prac� L. Bineta pt. „HHhH. Zamach na kata Pragi” wydan� przez Wydawnictwo Literackie.

Zacz�� trzeba od akronimu, kt�ry jest tytu�em ksi��ki: HHhH oznacza „m�zg Himmlera nazywa si� Heydrich (Himmlers Hirn heisst Heydrich). Dlaczego taki tytu�? Sam nie wiem, ale ju� na wst�pie zaznacz�, �e mnie osobi�cie do gustu nie przypad�. Ksi��ka napisana przez Bineta jest jednak o wiele bardziej interesuj�ca i lepsza ni� jej tytu�. Na pocz�tek warto wspomnie�, �e praca ta jest literackim debiutem jednego z najzdolniejszych francuskich pisarzy m�odego pokolenia. Za swoj� ksi��k� Binet otrzyma� w 2010 roku Nagrod� Goncourt�w w kategorii debiut literacki.

Zatem, o czym traktuje praca francuskiego pisarza? Gdyby chcie� odpowiedzie� na to pytanie jednym zdaniem, nale�a�oby napisa�, �e ksi��ka dotyczy zamachu na Reinhardta Heydricha przeprowadzonego w maju 1942 roku przez czeski ruch oporu. W wyniku zamachu przeprowadzonego na „kata Pragi” �mier� poni�s� Heydrich, ale r�wnie� zamachowcy. Tyle, �e to nie wszystko o czym pisze Binet. Autor du�� uwag� zwraca na g��wnych bohater�w tragedii: Heydricha, Gabcika, Kubisia, Valcika i innych uczestnik�w zamachu. Opisuje ich codzienne zaj�cia, troski, marzenia. Szczeg�ln� uwag� po�wi�ca „blond bestii”, czyli Heydrichowi. W�tek „kata Pragi” przewija si� przez ca�� powie��. Autor przedstawia Protektora Czech i Moraw jako cz�owieka bezwzgl�dnego, nie �ywi�cego �adnych g��bszych uczu� wobec innych ludzi, jednostk� zimn� i wyrachowan�. Opisuje go jako praw� r�k� Himmlera (st�d m.in. taki tytu� ksi��ki). Kiedy w 1941 roku Heydrich trafi� do Czech musia� zaprowadzi� tam porz�dek. Post�puj�c bezwzgl�dnie, dokona� tego ju� wiosn� 1942 roku. Jednak naprzeciwko niego los postawi� dw�ch czeskich spadochroniarzy-zamachowc�w: Gabcika i Kubisa. Tym postaciom Binet po�wi�ca r�wnie wiele uwagi, co „blond bestii”. Rekonstruuje ich losy, opisuje dzie� po dniu i godzina po godzinie to, co robili przygotowuj�c si� do zamachu. Dok�adnie analizuje przygotowania do zabicia Heydricha. Autor przedstawia te� sam zamach, opisuj�c przebieg akcji i to co nast�pi�o po niej. Ksi��ka nie ko�czy si� bowiem na zamachu, ale opowiada r�wnie� o dalszych losach zamachowc�w. S� one tragiczne poniewa� wszyscy gin�.

Tyle fabu�a. Nie ona jednak stanowi o wyj�tkowo�ci pracy francuskiego pisarza. Tym co jest w interesuj�ce w tej ksi��ce, to jej konstrukcja, to jak jest napisana. Pomys� Bineta na ksi��k� jest oryginalny. Autor zaskakuje czytelnika. Oto bowiem mamy do czynienia z dwoisto�ci� narracji. Ksi��ka ma jakby podw�jn� tre��. Sk�ada si� z dw�ch wyst�puj�cych obok siebie, a jednak wzajemnie si� przenikaj�cych, uzupe�niaj�cych si� i powi�zanych ze sob�, r�wnoleg�ych w�tk�w. Jeden w�tek to opis fakt�w historycznych (zamach na Heydricha), a drugi w�tek to rozwa�ania autora na temat pisania pracy historycznej. Ca�o�� sprawia dziwne, ale oryginalne i ciekawe wra�enie. Jest to niecodzienny zabieg zastosowany przy pisaniu ksi��ki. Pisarz opisuje na kartach swojej pracy, jak ona powstaje, jak j� pisze, tworzy. Opisuje warsztat pracy pisarza. Zastanawia si� w jaki spos�b mo�na i czy nale�y rekonstruowa� fakty historyczne. R�wnolegle do opowiadanej fabu�y historycznej, Binet zastanawia si� nad j�zykiem, konstrukcj� pracy, przedstawia sw�j prywatny stosunek do opisywanych postaci i zdarze�, pisze o swoich w�tpliwo�ciach i trudno�ciach przy pisaniu ksi��ki. Czasami tekst staje si� relacj�, prywatnym, osobistym dziennikiem Autora tworz�cego tekst. To wszystko decyduje o wyj�tkowo�ci tej ksi��ki, o jej uroku i oryginalno�ci. Ksi��ka jest wi�c opowie�ci� o zamachu na Heydricha, a jednocze�nie opowie�ci� o procesie pisania, powstawania ksi��ki.

G��wn� zalet� ksi��ki Bineta jest wyj�cie Autora poza ramy i schematy pisania. Binet jest tw�rc� w pe�nym tego s�owa znaczeniu, �amie regu�y, wychodzi poza pisarski kanon, tworzy co� innego, nowego i… bardzo dobrego. Francuz kreuje, a nie odtwarza histori�. Trzyma si� jednak mocno fakt�w i nie „fantazjuje”. Autor �wietnie odtwarza realia historyczne, nie tworzy wyimaginowanych postaci i dialog�w, ale stara si� trzyma� prawdy. Bardzo sugestywnie odmalowany jest w ksi��ce obraz wojennej Pragi i g��wnych bohater�w dramatu. Binet dok�adnie przeanalizowa� topografi� stolicy Czech (by� tam wielokrotnie). Wczu� si� te� idealnie w swoich bohater�w, „przenikn�� w ich umys�y” i dzi�ki temu czytelnik mo�e dowiedzie� si�, o czym „my�li”, co „czuje” Gabcik, czy Heydrich. Bohaterowie powie�ci Bineta nie s� tylko historycznymi postaciami, ale lud�mi z krwi i ko�ci, kt�rych czytelnik lubi lub nienawidzi, z kt�rymi si� uto�samia, z�ywa. Taki spos�b pisania to kolejna zaleta pracy francuskiego Autora. Zwraca tak�e uwag� ogrom �r�de� i opracowa� do kt�rych dotar� i kt�re przeanalizowa� Binet. Wykona� ogromn� prac� gromadz�c dokumentacj� dotycz�c� tematu. Zachowa� si� tutaj jak „rasowy historyk”. Ma to wielkie znaczenie dla rzetelno�ci i obiektywizmu tekstu.

Je�li chodzi o wady, to razi troch� niekonsekwencja Autora, kt�ry neguje „wymy�lanie” dialog�w, czy sytuacji przy rekonstruowaniu historii, po czym sam stosuje takie zabiegi chc�c uatrakcyjni� tekst, wype�ni� histori� w miejscach, gdzie wyst�puj� „bia�e plamy”, w sytuacjach, kiedy „�r�d�a milcz�”. Pope�ni� te� Binet kilka b��d�w dotycz�cych samych fakt�w historycznych np.: pisze, �e Hans Frank mia� swoj� siedzib� w Warszawie. Razi� mog� te� licznie wyst�puj�ce w tek�cie por�wnania Niemc�w do… zwierz�t np.: Himmler wygl�daj�cy jak chomik. Oczywi�cie, nie s� to wielkie b��dy i nie psuj� wra�enia z ca�o�ci lektury, ale trzeba o nich wspomnie�.

Ksi��ka napisana jest prostym i zrozumia�ym j�zykiem. Styl Autora jest jasny i klarowny. Dzi�ki temu prac� Bineta czyta si� dobrze, �atwo, szybko i przyjemnie. Narracja jest p�ynna i wartka, czasami ma charakter reporta�u wojennego. Historia wychodz�ca spod pi�ra francuskiego pisarza jest ciekawa, niebanalna. Nie ma tu sztuczno�ci, sztywno�ci, kt�re mo�emy spotka� w opracowaniach historycznych sensu stricte naukowych. Nie ma te� w powie�ci Bineta fachowego, historycznego s�ownictwa, co akurat w tym wypadku, dzia�a tylko na korzy�� ca�ej ksi��ki. Praca jest interesuj�ca i zmusza czytelnika do refleksji, zastanowienia si� nad histori� jako nauk�, nad przesz�o�ci� i jej wp�ywem na tera�niejszo��, na ludzi �yj�cych tu i teraz.

Wydanie ksi��ki jest dobre. Mi�kkie ok�adki, klejony grzbiet, dobrej jako�ci papier i czytelna czcionka powoduj�, �e lektura publikacji jest w miar� przyjemna i komfortowa. W tek�cie nie dostrzeg�em b��d�w, s�owa pochwa�y nale�� si� wi�c Wydawnictwu Literackiemu. W sumie, ksi��ka wydana jest w dobrej jako�ci, starannie i solidnie.

Na zako�czenie raz jeszcze nale�y podkre�li�, �e praca Laurenta Bineta „HHhH. Zamach na kata Pragi” jest publikacj� wyj�tkow�, oryginaln� i inn� ni� wszystkie, kt�re dotychczas ukaza�y si� na polskim rynku wydawniczym. Trudno j� zaklasyfikowa�. Trudno jednoznacznie okre�li�, czy jest to powie�� historyczna (klasyczna), czy mo�e zbeletryzowana biografia Heydricha, a mo�e nowoczesna, postmodernistyczna powie�� historyczna? A mo�e to jaki� zbi�r przemy�le�, wniosk�w, „impresji na temat”? Trudno powiedzie�. Binet ze swoim debiutem wymyka si� wszelkim definicjom. To m.in. decyduje o jego sile i to zas�uguje na uznanie. Ta swobodnie opowiedziana historia zamachu na „kata Pragi” robi du�e i dobre wra�enie na czytelniku. Lektura ksi��ki nie rozczarowuje. Jest interesuj�ca i powinna przypa�� do gustu szerszemu gronu czytelnik�w, nie tylko tym, kt�rzy interesuj� si� histori�. To warto�ciowa praca z pewno�ci� godna polecenia. Szczerze zach�cam do jej przeczytania.

Dzi�kuj� „Wydawnictwu Literackiemu” za udost�pnienie ksi��ki do recenzji. www.wydawnictwoliterackie.pl