Ale Historia

Ciekawsza strona historii

Wpis

niedziela, 28 lipca 2013

Młodość Elżbiety Tudor.

Zapraszam do lektury tekstu p. Magdaleny Makówki o latach młodości Elżbiety Tudor:

„Elżbieta Tudor znana jest jako królowa, która wprowadziła Anglię w złoty wiek. Jej długoletnie panowanie zapisało się w pamięci jako czas, kiedy pokonana została hiszpańska wielka armada oraz epoka twórczości Szekspira. Zanim jednak została Glorianą musiała odziedziczyć koronę. Nie był to jednak oczywiste. Nim została królową czekało ją wiele przeciwności.

Urodziła się 7 września 1533 roku w pałacu Greenwich jako córka Henryka VIII króla Anglii i jego drugiej żony Anny Boleyn. Związek jej rodziców zmienił oblicze Europy. Henryk by poślubić Annę musiał rozwieść się z Katarzyną Aragońską, ciotką samego cesarza. Jednak zawirowania w polityce oraz upór samej Katarzyny sprawiły, że papież nie zgodził się na anulowanie małżeństwa. Zakochany monarcha zdecydował się pod wpływem antypapieskich doradców na radykalny krok. Zerwał wszelkie kontakty z Rzymem i ogłosił się Głową Kościoła na Ziemi.

Jedną z przyczyn rozstania Henryka z Katarzyną był brak męskiego potomka. Jedynym żyjącym dzieckiem pary była urodzona w 1516 roku Maria. Nic więc dziwnego, że z ciążą Anny w 1533 roku wiązano ogromne nadzieje. Wszyscy astrologowie przepowiadali nadejście na świat syna. Pomylili się jednak. Należało odwołać zaplanowany turniej, a w oficjalnych pismach do słowa książę (prince) dodano literę s.

Chrzest dziecka miał miejsce 10 września. Uroczystość miała bardzo bogatą oprawę. Odbyła się w klasztorze Bernardynów. W klasztorze wzniesiono wysoką, ośmiokątną scenę. Kilkusetletnią chrzcielnicę przywiezioną z Canterbury wyścielono delikatnym płótnem zaś wodę w niej podgrzano. Dziewczynce towarzyszyło 500 osób niosących pochodnie.  Jak donosi cesarzowi jego ambasador Chapuys na uroczystości byli obecni burmistrz Londynu, radni, ambasador Francji. Ojcem chrzestnym został arcybiskup Canterbury Tomasz Cranmer zaś matką chrzestną hrabina Exeter. Nie wiemy kto został mamką małej księżniczki. Jej piastunką mianowano zaś lady Bryan. Kobieta ta pełniła tę rolę wobec wszystkich dzieci Henryka VIII.

Elżbieta w grudniu została przeniesiona do własnego dworu.  Wcześniej mieszkała razem z rodzicami, na królewskim dworze. Jako miejsce jej pobytu wybrano Hatfield. Decyzja ta była czysto praktyczna. Zbliżały się święta i przybywający na dwór ludzie mogli stwarzać zagrożenie dla podatnego na choroby niemowlęcia. Stewardem dworu ustanowiono Johna Sheltona. Był on mężem siostry Tomasza Boleyna, dziadka Elżbiety. Wkrótce do domostwa dziewczynki dołączyła jej przyrodnia siostra Maria. Nie miała jednak być jej służącą jak powszechnie się uważa. Córka Katarzyny Aragońskiej miała własną służbę. Owszem jej status został obniżony, cierpiała szykany, lecz z pewnością nie usługiwała małej Elżbiecie. Bez wątpienia król chciał pokazać, że Maria nie jest już następczynią tronu, nie nosi tytułu księżniczki. Jej pozycja we wspólnym dworze sióstr była niższa niż Elżbiety, starano się to okazywać jej na każdym kroku.

Szczególne znaczenie w życiu Elżbiety miał rok 1536. W maju pod zarzutem zdrady została ścięta Anna Boleyn. Należy wątpić, że wydarzenie to wstrząsnęło dziewczynką. Miała ona wówczas niespełna trzy lata i niezbyt często widywała matkę. Co prawda ta przysyłała jej liczne podarki na przykład: suknię z pomarańczowego aksamitu, czarny szal, narzutę z ręcznie tkanego adamaszku, lecz prezenty te raczej nie obudziły głębszego uczucia kilkuletniego dziecka. O jej miłości do rodziców najlepiej świadczą późniejsze słowa Elżbiety: "Jak napisał święty Grzegorz, więcej jesteśmy winni tym, którzy nas wychowują niż naszym rodzicom. Nie są oni niczym poza naturalną przyczyną naszego przyjścia na świat, ci pierwsi zaś sprawiają, że jesteśmy szczęśliwi". Znacznie większe znaczenie w życiu Elżbiety niż strata matki miał fakt, iż została uznana za bękarta. Odsuwało ją to od możliwości dziedziczenia tronu. Wydaje się, że Elżbieta w lecie 1536 roku została nieco zapomniana. Świadczy o tym list lady Bryan do Tomasza Cromwella. Upomina się ona w nim o odzież dla dziewczynki oraz pyta o jej obecny status. Jak się wydaje o Elżbiecie najzwyczajniej zapomniano. Wtedy to starsza córka króla - Maria godziła się z ojcem oraz nawiązywała przyjazne stosunki z jego nową żoną Jane Seymour. Ta życzliwie traktowała także młodszą córkę swego męża. Elżbieta uczestniczyła w chrzcie jej syna Edwarda. Młody książę, którego matka zmarła wkrótce po porodzie, został umieszczony na dworze swych sióstr.

Narodziny Edwarda wprowadziły zmiany w życiu Elżbiety. Lady Bryan została skierowana do opieki nad nim, ochmistrzynią dworu dziewczynki została zaś Katarzyna Champernon. Była z nią związana przez wiele następnych lat. To ona kierowała jej edukacją do 1544 roku. Wtedy to nauczycielem Elżbiety został William Grindal. Był on związany z uniwersytetem w Cambridge. Z tego właśnie środowiska wywodził się wybitny elżbietański polityk William Cecil. Elżbieta uczyła się łaciny, greki, francuskiego, pisania italiką. Grindal zmarł na dżumę w 1548 roku i zastąpił go jego nauczyciel Roger Ascham. Dbał on o edukację Elżbiety przez dwa lata, odszedł zaś po kłótni z którymś z domowników dziewczyny. Wystawił jej szczegółowe świadectwo w liście do swego przyjaciela Sturma, przebywającego w Strasburgu. Pisał: "Trudno powiedzieć co bardziej podziwiać należy w mojej znakomitej uczennicy: talenty wrodzone czy nabyte. Skupia w sobie wszystkie cnoty wychwalane przez Arystotelesa: urodę, postawę, roztropność i pracowitość. Skończyła właśnie szesnaście lat i zadziwia niezwykłą w tym wieku i u osoby tej pozycji towarzyskiej postawę pełną godności oraz łagodnym usposobieniem. Z największą gorliwością przykłada się do prawdziwej religii i nauki. Umysłowi jej obce są kobiece słabości, wytrwałością dorównuje mężczyźnie, zaś w pamięci długo zachowuje to wszystko, co szybko nabywa. Po francusku i włosku równie dobrze jak po angielsku, chętnie i często rozmawia ze mną po łacinie, która włada biegle; grekę zna znośnie. Jej kaligrafia, kiedy pisze po łacinie i grecku, jest przepiękna. Jej znajomość muzyki dorównuje umiłowaniu tej sztuki. Ubiera się bardziej z elegancją niż na pokaz."

Stabilizację w życiu księżniczki przyniosło szóste małżeństwo jej ojca. Henryk VIII w 1543 roku poślubił Katarzynę Parr. Nawiązała ona bliskie relacje z całą trójką dzieci króla. Bardzo prawdopodobne, że zastępowała Elżbiecie matkę, której ta nie mogła pamiętać. Obie często ze sobą korespondowały, a w ich listach widoczne są szczere uczucia. Wydaje się również, że Katarzyna miała wpływ na edukację religijną swej pasierbicy. Świadczy o tym chociażby prezent noworoczny z 1545 roku przygotowany przez Elżbietę dla królowej. Przełożyła ona z francuskiego na angielski poemat religijny królowej Nawarry Małgorzaty d'Angoulême "Le miroir de l'âme pécheresse" ("Zwierciadło grzesznej duszy"). Z pewnością wybór tekstu nie był przypadkowy. Bardzo możliwe, iż Katarzyna zapoznała księżniczkę z innymi dziełami Małgorzaty z Nawarry. Katarzyna bowiem była silnie związana z reformacją. Sama wydawała teksty religijne i do tego samego zachęcała starszą córkę króla Marię.

W 1544 roku Henryk VIII podjął decyzję przełomową z punktu widzenia późniejszego życia Elżbiety. Ustalił on porządek sukcesji, zgodnie z którym miała ona dziedziczyć tron w razie śmierci zarówno księcia Edwarda jak i siostry Marii. Nie można tej decyzji przypisywać wpływowi Katarzyny Parr, mogła ona darzyć swą pasierbicę uczucia, lecz nie miała aż tak dużego wpływu na swego męża. Król sam uznał za stosowne dopuścić do sukcesji wszystkie swoje dzieci. Poza tym wówczas szansa objęcia tronu przez Elżbietę była jedynie hipotetyczna. Wszyscy spodziewali się, że Edward ożeni się i władzę odziedziczą jego dzieci.

28 stycznia 1547 roku zmarł Henryk VIII. Spowodowało to duże zmiany w życiu Elżbiety. Ojciec zabezpieczył jej przyszłość przyznając posag w wysokości10000 funtóworaz coroczny dochód3000 funtów. Trzynastoletnia dziewczyna stała się więc jedną z najbardziej majętnych osób w królestwie. Wciąż jednak była zbyt młoda, aby prowadzić samodzielne życie. Opiekę nad nią powierzono wdowie po Henryku VIII Katarzynie Parr. Katarzyna po śmierci króla niezwykle szybko ponownie wyszła za mąż, tym razem za Tomasza Seymoura lorda Sudeley, Lorda Wielkiego Admirała Anglii. Był to wuj króla Edwarda VI, brat pełniącego funkcję protektora księcia Somerset. Potajemne małżeństwo, jakie zawarł z byłą królową było zuchwałe, gdyż zawarto je tak szybko, iż w razie zajścia przez Katarzynę w ciążę dziecko mogło być uznane za królewskie. Seymour jak szybko okazało nie darzył nastoletniej Elżbiety uczuciem opiekuna do podopiecznej. Zaczął odwiedzać rankami księżniczkę w jej sypialni, gdzie "witał się, pytał, jak się czuje, i familiarnie klepał po plecach lub pośladkach, po czym szedł na swoje pokoje, niekiedy wstępując do dwórek i baraszkując z nimi". Jeżeli zaś dziewczyna leżała jeszcze w łóżku to: "rozsuwał zasłony, życzył pomyślnego dnia i udawał, że chce się koło niej położyć, ona zaś cofała się głębiej, by nie mógł jej dosięgnąć."

Takie zachowanie oczywiście szybko wzbudziło plotki. W obronie cnoty swej podopiecznej interweniowała guwernantka Elżbiety Katarzyny Champernon, obecnie Ashley. Seymour zareagował oburzeniem, kobieta udała się więc do macochy księżniczki. To spotkanie poskutkowało tym, że Katarzyna Parr zaczęła towarzyszyć swemu mężowi podczas porannych wizyt. Doszło nawet do tego, iż Katarzyna trzymała Elżbietę, kiedy Seymour ciął jej sukienkę na strzępy. Gdy Ashley karciła swą podopieczną ta odpowiadała, że "nie mogła dać rady wszystkim". Wkrótce jednak wdowa po królu zauważyła niestosowność zachowania swego męża. Tydzień po zielonych świątkach 1548 roku Elżbieta została odesłana do domu Antoniego Denny. Dziewczyna nie żywiła urazy do swej macochy, która zaszła właśnie w ciążę. Już wkrótce obie serdecznie ze sobą korespondowały. Wkrótce jednak Elżbieta po raz kolejny miała stracić matkę; Katarzyna Parr zmarła 7 września w wyniku komplikacji poporodowych.

Wdowiec po niej nie nosił swej żałoby zbyt długo. Wkrótce po śmierci żony zaczął snuć plany ożenku z Elżbietą. Umocniłoby to jego pozycję na dworze, a ponadto uczyniłoby niezwykle majętnym. Seymour zaczął prowadzić rokowania na ten temat z Katarzyną Ashley oraz skarbnikiem księżniczki Tomaszem Parrym, którego wypytywał o stan majątku ewentualnej małżonki. Sama zainteresowana nie wyrażała sprzeciwu wobec planowanego związku.

Do zawarcia ślubu nie doszło, gdyż Tomasz Seymour został aresztowany 17 stycznia 1549 roku. Było to spowodowane tym, że starał się on uzyskać większy wpływ na króla Edwarda, został nawet przyłapany w środku nocy w komnatach swego siostrzeńca, gdzie zastrzelił jego pieska.

21 stycznia aresztowano Katarzynę Ashley i Tomasza Parry. Zostali wtrąceni do londyńskiej Tower. Przesłuchano także księżniczkę. Chciano udowodnić, że Elżbieta spiskowała wraz z Seymourem. Nie było to jednak możliwe, gdyż cała trójka zeznawała to samo i oskarżanie dziewczyny wobec takiej solidarności nie miało sensu. Córka Henryka VIII pisała listy do protektora Somerseta, w których domagała się zaprzeczeniu plotkom jakoby zaszła w ciążę z Seymourem i przebywała w Tower. Wkrótce pokazała swój żelazny upór, kiedy przydzielono jej nową ochmistrzynię lady Tyrwhitt. Na każdym kroku utrudniała życie kobiecie, której nie pragnęła widzieć w swym domu. Naprzemian płakała i wyrażała przekonanie, że to Ashley jest jej ochmistrzynią.

Tomasz Seymour został ścięty 20 marca. Wkrótce potem służba Elżbiety wróciła do domu. Elżbieta znów mogła żyć we własnym domu, kiedy w tle zmieniało się oblicze Anglii. Somerset został odsunięty od władzy kilka miesięcy po egzekucji brata. Nową pierwszą osobistością królestwa został John Dudley, hrabia Warwick, wkrótce książę Norhumberland. Z jego pomocą król Edward przeprowadził zmiany w sukcesji tronu. Według niego korona miała przypaść pierwszemu synowi, którego urodzi jedna z córek wnuczki Henryka VII Franciszki Grey. Z dziedziczenia wykluczono Elżbietę oraz jej siostrę Marię. Zdrowie władcy uległo pogorszeniu na początku 1553 roku.  W maju tego roku ambasador cesarski spekulował, że Elżbietę poślubi najstarszy syn księcia Northumberland. Domysły te nie miały jednak potwierdzenia w rzeczywistości. Dudley doprowadził do ślubu swego syna Guilforda z Jane Grey, najstarszą córką Franciszki. Kilka tygodni później Edward VI dodał Jane do sukcesji tronu. Król zmarł 6 lipca. Królową ogłoszono Jane Grey, jednak Maria nie miała zamiaru się poddać. Mobilizowała swoich zwolenników i ruszyła w stronę Londynu. 19 lipca została ogłoszona królową. Jane Grey, Northumberland i jego stronnicy zostali zamknięci w Tower. Elżbieta 29 lipca w eskorcie 2000 zbrojnych wkroczyła do Londynu. Kilka dni później razem z Marią wjechała do miasta. Podczas koronacji siostry zajmowała honorowe miejsce.

Zmiana w stosunku Marii do Elżbiety zaczęła następować wraz z przywróceniem w Anglii katolicyzmu. Królowa chciała nawrócić swą młodszą siostrę. Elżbieta tłumaczyła, że została wychowana na protestantkę, prosiła o odpowiednie księgi i duchownego. 8 września podczas uroczystości Najświętszej Marii Panny wzięła udział we mszy świętej, jednak "przez całą drogę do kościoła (narzekała), że boli ją brzuch". Maria oraz ambasador cesarza uważali, iż nawrócenie Elżbiety nie jest szczere. Królowa wyraźnie przestała ufać siostrze. Wkrótce była ona zmuszona ustępować miejsca księżnej Suffolk i hrabinie Lennox. Niosło to ze sobą ryzyko możliwości pozbawienia księżniczki praw do tronu. Na początku grudnia Elżbieta opuściła dwór.

W 1554 roku wybuchła rebelia Tomasza Wyatta. Jej przyczyną był planowany ślub Marii z synem cesarza Karola V Filipem. Elżbieta bez wątpienia miała kontakt ze spiskowcami. Wyatt napisał do niej list, w którym namawiał ją do przeniesienia się dalej od Londynu do czasu zakończenia rebelii. Dodatkowo spiskowcy snuli plany zastąpienia Marii Elżbietą, którą miał poślubić hrabia Devonshire Edwars Courtenay. Tomasz Wyatt został schwytany 7 lutego. 12 lutego ścięto Jane Grey. Podczas przesłuchań Wyatta szczególnie wypytywano go o udział w spisku Elżbiety. Nie obarczył on jej żaden sposób. Mimo to księżniczka została wezwana do Londynu. Oznajmiła, że stan zdrowia nie pozwala jej na podróż. Wówczas Maria wysłała do siostry swych osobistych lekarzy, którzy orzekli, iż może ona udać się do stolicy. Elżbieta pokonywała w lektyce po 10-15 kilometrów dziennie. Do Londynu dotarła po pięciu dniach 23 lutego. Dziewczyna była pilnie strzeżona, nie zezwolono jej na spotkanie z królową. Elżbieta zaprzeczała jakoby uczestniczyła w spisku. Twierdziła: "Jeśli idzie o zdrajcę Wyatta to być może list do mnie napisał, ale moim honorem ręczę, że ja żadnego listu nie otrzymałam." W niedzielę palmową 17 marca Elżbieta została umieszczona w Tower. Miała tam do swej dyspozycji cztery wygodne komnaty oraz tuzin służących. Starano się wydobyć z niej przyznanie do winy, lecz ta do niczego się nie przyznała. Niektórzy doradcy królowej chcieli doprowadzić do egzekucji Elżbiety, lecz od początku był to wręcz nieprawdopodobny scenariusz. W końcu była ona następczynią tronu, która cieszyła się popularnością wśród społeczeństwa. Poza tym Maria Tudor wbrew obiegowej opinii o niej niechętnie zgadzała się na egzekucje bliskich jej osób i jeśli tylko mogła, nie decydowała się na nie. Szanse na to, aby zezwoliła na egzekucję własnej siostry były małe. To, że Elżbiecie nie grozi niebezpieczeństwo stało się jasne po kilku tygodniach. 19 maja opuściła Tower i została umieszczona w areszcie domowym.

Elżbieta zamieszkała w Woodstock, a jej strażnikiem został Henryk Bedingfield. Księżniczce towarzyszyło sześcioro służących. To oni pośredniczyli między dziewczyną a światem zewnętrznym. Pomagał w tym skarbnik Elżbiety Tomasz Parry, który zamieszkał w pobliskiej gospodzie Pod Bykiem. Stworzył tam prawdziwe centrum opozycji w Anglii. To tam przybywali niechętni rządom Marii protestanci.

Elżbieta przebywała w areszcie domowym przez rok. W tym czasie królowa poślubiła Filipa Habsburga, a także spodziewała się dziecka. Jak się okazało nie była jednak w ciąży, co znacznie poprawiła pozycję Elżbiety jako następczyni tronu. W końcu dziewczyna została przeniesiona do swej ulubionej rezydencji w Hatfield. Przez cały okres panowania Marii wokół Elżbiety gromadzili się ludzie, którzy dążyli do obalenia katolickiej królowej. Przykładem jest chociażby spisek zawiązany w 1555 roku, którego celem było osadzenie na tronie Elżbiety i Courtenaya. Jak zawsze jednak sama księżniczka osobiście w nic się nie angażowała. Czynili to jednak ludzie z jej bliskiego otoczenia. Aresztowano chociażby jakże bliską dziewczynie Katarzynę Ashley. W tej sytuacji trudno dziwić się nieufności Marii wobec siostry. Chciała "unieszkodliwić" ją, za radą Filipa, poprzez ślub z Emanuelem Filibertem, księciem Piemontu. Elżbieta stawiła jednak zawzięty opór i do ślubu nie doszło. Snuła nawet plany ucieczki do Francji.

Wbrew pozorom dużym sprzymierzeńcem Elżbiety był mąż Marii Filip. To on nalegał na lepsze traktowanie księżniczki. Było to spowodowane jego troską o hiszpańskie interesy, którego to kraju był królem. Młoda i niedoświadczona Elżbieta była jego zdaniem najlepszą następczynią tronu Anglii.

Pozycja księżniczki zaczęła poprawiać się, kiedy uświadomiono sobie, iż Maria najprawdopodobniej nie wyda na świat następcy tronu. Po raz drugi wydawało jej się, że jest w ciąży, choć nie była. Dodatkowo wyspę na stałe opuścił Filip, którego ostatnia wizyta miała na celu jedynie wciągnięcie Anglii do wojny z Francją, w wyniku której królestwo Albionu utraciło ostatni przyczółek na kontynencie-Calais.

Porażki te sprawiły, że społeczeństwo odwróciło się od Marii i zaczęło z nadzieją wyczekiwać na panowanie Elżbiety. 6 listopada 1558 roku pod presją Rady uznała Elżbietę za następczynie tronu. Zmarła 17 listopada między piątą a szóstą rano.

Elżbieta kilka dni później rozpoczęła formowanie nowego rządu, w którym kluczowe funkcje mieli pełnić ludzie z jej najbliższego otoczenia. Tym razem nie było żadnych buntów, społeczeństwo z entuzjazmem przyjęło swą nową królową. Patrząc na burzliwą młodość Elżbiety wydaje się to być wręcz nieprawdopodobne.”

Magdalena Makówka

Bibliografia: J.E. Neale "Elżbieta I", S. Grzybowski "Elżbieta Wielka", D. Starkey "Elżbieta I. Walka o tron"

Elżbieta I Tudor

Źródło: Wikimedia

Szczegóły wpisu

Tagi:
Kategoria:
Autor(ka):
docent73
Czas publikacji:
niedziela, 28 lipca 2013 18:35

Kalendarz

Kwiecień 2014

Pn Wt Śr Cz Pt So Nd
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

Wyszukiwarka

Kanał informacyjny