Ale Historia

Tytuł jest chyba pomyłką, tak można by pomyśleć. Powinno być odwrotnie: Jak Polacy Żydom pomagali… Oczywiście, że pomagali. W czasie okupacji tysiące Polaków codziennie ryzykowało życie swoje i swoich bliskich i ratowało Żydów, pomagało naszym braciom starszym przeżyć Zagładę. Po wojnie, część Żydów mogła odwdzięczyć się swoim wybawcom i uratować ich przed NKWD i UB. W tym sensie, po 1945 roku, Żydzi pomagali Polakom. Ale do rzeczy…

Dlaczego pomagali?

Zacząć trzeba od tego, że tuż po zakończeniu wojny, stosunki polsko-żydowskie były poprawne i przyjazne. Zwykli ludzie zachowywali się wobec siebie przyzwoicie, a nawet serdecznie. Wszyscy przeżyli koszmar wojny, wiedzieli co znaczy życie i śmierć, dobro i zło… Nie było więc tak, jak chcą to dziś przedstawić niektórzy ludzie, że kiedy ucichła wojenna kanonada, Żydzi z zemsty, pomni cierpienia zadanego im przez Polaków podczas okupacji, rzucili się na nich, wydając ich w łapy NKWD i UB. Taki obraz relacji polsko-żydowskich po wojnie jest jednostronny i fałszywy. We wzajemnych kontaktach wszystko zależało od ludzi, a nie od tego jakiej byli narodowości. W rzeczywistości, stosunki między Polakami i Żydami były lepsze niż to się na ogół przedstawia. Było wiele przypadków świadczenia sobie dalej wzajemnej pomocy. Polacy pomagali ocalałym Żydom znaleźć pracę, mieszkanie, wspierali finansowo. Niektórzy Żydzi mogli odwdzięczyć się za uratowanie życia swoim dobroczyńcom broniąc ich przed nową władzą lub wspierając materialnie. Byli też Żydzi, którzy bezinteresownie chronili Polaków przed UB i NKWD. Dlaczego? Pewnie byli przyzwoitymi ludźmi… tak samo jak ci Polacy, którzy ratowali ich braci podczas wojny i pomagali im po wojnie. Przyzwoitość i dobroć, a nie pochodzenie i wyznanie, odgrywały tu rolę.

Skąd o tym wiemy?

Dysponujemy licznymi przykładami na to, że Żydzi po wojnie na różne sposoby pomagali Polakom. W czerwcu 1944 roku NKWD odkryło składy broni i aresztowało dwóch akowców (woj. tarnopolskie). Kilku Żydów interweniowało w NKWD, złożyli nieprawdziwe zeznania iż broń była używana przez nich do samoobrony i akowców zwolniono. W lutym 1945 roku partyzant żydowski Abram Braun uratował dwóch partyzantów NSZ (ojca i syna), którzy podczas okupacji pomagali Braunowi. Żydowski żołnierz wyciągnął ich z NKWD i dalej wspólnie pracowali i żyli. W marcu 1945 roku UB w Częstochowie aresztowało pułkownika Zygmunta Reliszkę „Kołodziejskiego” z NSZ, który walczył w Powstaniu Warszawskim. Został zwolniony, bo w jego sprawie interweniowało u władz kilku Żydów – jego żołnierzy z czasów walki w powstaniu. Przykłady można by mnożyć. Były ich setki. Niektórzy Żydzi wykorzystywali także swoje stanowiska, aby pomagać Polakom np.: Emil Sommerstein szef Komitetu Centralnego Żydów Polskich, czy Noah N. Shneidman oficer Armii Czerwonej. Były też przypadki pomocy, którą dziś nazwalibyśmy „odruchem serca”. Żydowski funkcjonariusz UB podczas obławy pozwolił uciec dwóm polskim chłopcom. Jednego z nich znał. Opuścił karabin nie chcąc strzelać do przyjaciela i chłopcy uciekli. Szef fabryki kosmetyków w Bydgoszczy okłamał funkcjonariuszy UB, którzy przyszli do zakładu aresztować jego pracownicę – Polkę współpracującą z podziemiem niepodległościowym. Kobieta zdążyła uciec. Jej żydowski szef pomógł jej, bo… był przyzwoitym człowiekiem. Po prostu… a może aż…

Więcej przykładów…

Najsłynniejsze przykłady pomocy Żydów dla Polaków to sprawy Zofii Kossak-Szczuckiej, współzałożycielki „Żegoty” i Władysława Bartoszewskiego. Uratowali ich Żydzi spłacając dług wdzięczności za to, że Polacy ratowali ich braci podczas okupacji. Za Zofią Kossak-Szczucką jesienią 1945 roku wstawił się… Jakub Berman. To on pomógł uciec jej na Zachód. Berman mówił wówczas do Kossak-Szczuckiej: „Mam u Pani dług, który chcę spłacić. Uratowała Pani z getta dzieci mojego brata (…) Mogę zapewnić Pani wyjazd z kraju. Radzę żeby Pani wyjechała”. Bartoszewskiego aresztowano w lipcu 1945 roku. Zwolniono go z UB po interwencji Zofii Rudnickiej z Ministerstwa Sprawiedliwości (w czasie okupacji współpracowała z Bartoszewskim w „Żegocie”). W 1948 roku Bartoszewskiego aresztowano ponownie. Tym razem pomógł mu brat szefa UB – Adolf Berman, który podczas okupacji korzystał z pomocy Bartoszewskiego. Kiedy jednak Berman wyjechał do Izraela, Bartoszewskiego osadzono na 7 lat w więzieniu. W 1949 roku UB aresztowało Irenę Sendlerową. Z więzienia wydostała ją jej przyjaciółka Irena Majewska, która wpłynęła na swojego męża pułkownika Zbigniewa Paszkowskiego, szefa UB w Warszawie i ten nakazał zwolnić Sendlerową. Pani Irena podczas okupacji ocaliła Majewską. Wielu Żydów składało też przed sądami fałszywe zeznania, w ten sposób ratując Polaków oskarżanych o przynależność do organizacji podziemnych i niechęć do nowej władzy. Wiele z tych zeznań uratowało ludziom życie.

Źródło: M.J. Chodakiewicz, Po zagładzie. Stosunki polsko-żydowskie 1944-1947, IPN, Warszawa 2008.

ALE HISTORIA, CZYLI JESZCZE WIĘCEJ HISTORII NA FACEBOOK!